Προφήτης Ζαχαρίας και Αγία Ελισάβετ: Οι γονείς του Ιωάννη του Προδρόμου και το παιδί που απέκτησαν σε μεγάλη ηλικία

Πριν εμφανιστεί ο Ιωάννης ο Πρόδρομος στην έρημο, πριν αρχίσει να κηρύττει και πριν βαπτίσει τον Χριστό στον Ιορδάνη, το Ευαγγέλιο μάς συστήνει τους γονείς του.

Ο Ζαχαρίας ήταν ιερέας και η σύζυγός του Ελισάβετ καταγόταν από τη γενιά του Ααρών. Το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο τους περιγράφει ως ανθρώπους δίκαιους και πιστούς, οι οποίοι όμως για πολλά χρόνια δεν είχαν αποκτήσει παιδί. Είχαν πλέον φτάσει σε προχωρημένη ηλικία και η ελπίδα ότι θα γίνονταν γονείς έμοιαζε να έχει χαθεί.

Τότε, την ώρα που ο Ζαχαρίας εκτελούσε τα ιερατικά του καθήκοντα, εμφανίστηκε μπροστά του ο Αρχάγγελος Γαβριήλ. Η ανακοίνωση που του έκανε δεν αφορούσε απλώς τη γέννηση ενός παιδιού. Ο γιος του θα ήταν ο άνθρωπος που θα προετοίμαζε τον δρόμο για τον Χριστό.

Ποιοι ήταν ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ

Το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο τοποθετεί την ιστορία τους στα χρόνια του βασιλιά Ηρώδη της Ιουδαίας. Ο Ζαχαρίας ήταν ιερέας και ανήκε στην ιερατική εφημερία του Αβιά, ενώ η Ελισάβετ καταγόταν από τις θυγατέρες του Ααρών.

Σε ορισμένες μεταγενέστερες εκκλησιαστικές πηγές ο Ζαχαρίας χαρακτηρίζεται αρχιερέας, όμως το ίδιο το Ευαγγέλιο τον αναφέρει ως ιερέα. Για την αφήγηση που ακολουθεί, αυτό έχει σημασία: η εμφάνιση του αγγέλου γίνεται ενώ ο Ζαχαρίας βρίσκεται στο ιερό εκτελώντας τη διακονία που του είχε ανατεθεί.

Ο Λουκάς επιμένει επίσης σε κάτι άλλο. Η ατεκνία του ζευγαριού δεν παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα κάποιας έλλειψης πίστης ή αμαρτίας. Αντίθετα, ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ περιγράφονται ως άνθρωποι που ζούσαν σύμφωνα με τις εντολές του Θεού. Κι όμως, δεν είχαν παιδί.

Γιατί η ατεκνία ήταν τόσο βαριά δοκιμασία εκείνη την εποχή

Στην κοινωνία της εποχής η απόκτηση παιδιών είχε πολύ μεγάλη σημασία και η ατεκνία μπορούσε να συνοδεύεται από κοινωνικό στίγμα. Αυτό φαίνεται και από τα ίδια τα λόγια που αποδίδει το Ευαγγέλιο στην Ελισάβετ όταν τελικά μένει έγκυος και μιλά για την «ντροπή» που είχε αισθανθεί ανάμεσα στους ανθρώπους.

Για το ζευγάρι, όμως, τα χρόνια περνούσαν. Ο Λουκάς δεν μας λέει πόσων ετών ήταν ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ, αλλά τονίζει ότι και οι δύο βρίσκονταν πλέον σε προχωρημένη ηλικία. Αυτό ακριβώς κάνει την ανακοίνωση που θα ακολουθήσει τόσο δύσκολο να γίνει πιστευτή.

Η ημέρα που ο Ζαχαρίας μπήκε στο ιερό

Οι ιερείς υπηρετούσαν στο ιερό κατά ομάδες και, όταν ερχόταν η σειρά της εφημερίας τους, αναλάμβαναν συγκεκριμένα καθήκοντα. Σε μία από αυτές τις περιόδους υπηρεσίας, ο κλήρος έπεσε στον Ζαχαρία να προσφέρει θυμίαμα. Ο κόσμος βρισκόταν έξω και προσευχόταν, ενώ εκείνος μπήκε μέσα για να εκτελέσει την ιερατική του διακονία.

Τότε είδε έναν άγγελο να στέκεται στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος. Ο Ζαχαρίας φοβήθηκε. Ο άγγελος όμως του είπε να μην φοβάται, γιατί η προσευχή του είχε εισακουστεί: η Ελισάβετ θα γεννούσε έναν γιο και το όνομά του θα ήταν Ιωάννης.

Τι προφήτευσε ο Γαβριήλ για το παιδί

Ο άγγελος δεν ανακοίνωσε μόνο ότι θα γεννηθεί ένα παιδί. Περιέγραψε και τον ρόλο που θα είχε. Ο Ιωάννης θα ήταν μεγάλος ενώπιον του Θεού, θα ήταν γεμάτος Πνεύμα Άγιο ήδη από την κοιλιά της μητέρας του και θα έστρεφε πολλούς ανθρώπους προς τον Θεό. Θα προχωρούσε «εν πνεύματι και δυνάμει Ηλιού» για να προετοιμάσει έναν λαό έτοιμο να δεχθεί τον Κύριο.

Για τους Χριστιανούς, εδώ βρίσκεται ήδη ολόκληρη η αποστολή του μελλοντικού Ιωάννη του Προδρόμου. Δεν θα ήταν ο Μεσσίας· θα ήταν εκείνος που θα ετοίμαζε τον δρόμο πριν από την εμφάνισή Του. Ο ίδιος ο τίτλος Πρόδρομος σημαίνει ακριβώς αυτόν που προπορεύεται.

Γιατί ο Ζαχαρίας δυσκολεύτηκε να πιστέψει τον άγγελο

Η αντίδραση του Ζαχαρία είναι πολύ ανθρώπινη. Αντί να δεχθεί αμέσως την ανακοίνωση, ρώτησε πώς μπορούσε να είναι βέβαιος ότι θα πραγματοποιηθεί. Ο λόγος ήταν απλός: ο ίδιος ήταν ηλικιωμένος και η Ελισάβετ είχε επίσης φτάσει σε μεγάλη ηλικία. Από την ανθρώπινη πλευρά, όσα άκουγε έμοιαζαν αδύνατα.

Τότε ο άγγελος αποκάλυψε την ταυτότητά του: ήταν ο Γαβριήλ, εκείνος που είχε σταλεί για να του φέρει αυτή την είδηση. Και επειδή ο Ζαχαρίας δεν πίστεψε στα λόγια του, του ανακοίνωσε ότι θα παραμείνει χωρίς να μπορεί να μιλήσει μέχρι να πραγματοποιηθούν όσα του είχε πει.

Ο κόσμος περίμενε έξω, αλλά ο Ζαχαρίας δεν μπορούσε πλέον να μιλήσει

Η παραμονή του μέσα στο ιερό είχε διαρκέσει περισσότερο από το συνηθισμένο και οι άνθρωποι που περίμεναν έξω είχαν αρχίσει να απορούν. Όταν τελικά εμφανίστηκε, δεν μπορούσε να τους μιλήσει. Προσπαθούσε να επικοινωνήσει με νοήματα και εκείνοι κατάλαβαν ότι είχε δει κάποιο όραμα. Ο Ζαχαρίας ολοκλήρωσε τις ημέρες της υπηρεσίας του και επέστρεψε στο σπίτι του. Λίγο αργότερα, η ανακοίνωση του Γαβριήλ άρχισε να γίνεται πραγματικότητα. Η Ελισάβετ έμεινε έγκυος.

Η εγκυμοσύνη που η Ελισάβετ έκρυψε για πέντε μήνες

Το Ευαγγέλιο αναφέρει ότι η Ελισάβετ έμεινε για πέντε μήνες μακριά από τα βλέμματα του κόσμου. Δεν εξηγεί με λεπτομέρειες τους λόγους της επιλογής της, αλλά καταγράφει τη χαρά και την ανακούφισή της επειδή, όπως πίστευε, ο Θεός είχε αφαιρέσει την ντροπή που αισθανόταν για την ατεκνία της.

Τον έκτο μήνα της εγκυμοσύνης της συμβαίνει ένα δεύτερο γεγονός που ενώνει την ιστορία της οικογένειας του Ιωάννη με την ιστορία της Γέννησης του Χριστού.

Ο Γαβριήλ εμφανίζεται αυτή τη φορά στη Μαρία. Κατά τον Ευαγγελισμό, της αναφέρει ως σημείο ότι η συγγενής της Ελισάβετ, παρά την ηλικία της, περιμένει ήδη παιδί. Η Παναγία αποφασίζει τότε να πάει να τη συναντήσει.

Η συνάντηση της Παναγίας με την Ελισάβετ

Ο Λουκάς περιγράφει τη Μαρία να φτάνει σε μια πόλη της ορεινής Ιουδαίας και να μπαίνει στο σπίτι του Ζαχαρία. Μόλις χαιρέτησε την Ελισάβετ, συνέβη κάτι που έχει ξεχωριστή θέση στη χριστιανική παράδοση. Το παιδί μέσα στην κοιλιά της Ελισάβετ σκίρτησε από χαρά και εκείνη γέμισε από Πνεύμα Άγιο. Στη συνέχεια απευθύνθηκε στην Παναγία με λόγια που έμειναν από τα πιο γνωστά του Ευαγγελίου, ευλογώντας την ίδια και το παιδί που κυοφορούσε.

Η Ελισάβετ αναρωτιέται πώς αξιώθηκε να την επισκεφθεί «η μητέρα του Κυρίου» της. Ο Ιωάννης, πριν ακόμη γεννηθεί, παρουσιάζεται να αντιδρά στην παρουσία του Χριστού που κυοφορεί η Παναγία.

Για την Εκκλησία, η σκηνή αυτή δεν είναι απλώς μια συνάντηση δύο συγγενών γυναικών που περιμένουν παιδί. Είναι η πρώτη συνάντηση του Χριστού με εκείνον που θα γίνει ο Πρόδρομός Του.

Ήταν η Ελισάβετ ξαδέλφη της Παναγίας;

Συχνά ακούμε ότι η Ελισάβετ ήταν «ξαδέλφη» της Παναγίας. Το Ευαγγέλιο όμως δεν προσδιορίζει τόσο συγκεκριμένα τη συγγένειά τους. Ο Λουκάς χρησιμοποιεί έναν όρο που σημαίνει ότι ήταν συγγενείς, χωρίς να μας λέει ακριβώς ποια ήταν η μεταξύ τους συγγενική σχέση. Μεταγενέστερες εκκλησιαστικές παραδόσεις δίνουν περισσότερες λεπτομέρειες και σε ορισμένες πηγές η Ελισάβετ παρουσιάζεται ως συγγενής της Αγίας Άννας.

Για ιστορική ακρίβεια, λοιπόν, είναι ασφαλέστερο να λέμε ότι η Ελισάβετ ήταν συγγενής της Παναγίας, όπως αναφέρει το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο.

Η γέννηση του Ιωάννη και το όνομα που εξέπληξε τους συγγενείς

Όταν ήρθε η ώρα, η Ελισάβετ γέννησε έναν γιο και οι συγγενείς και οι γείτονες χάρηκαν μαζί της. Την όγδοη ημέρα, όταν ήρθε η στιγμή της περιτομής και της ονοματοδοσίας του παιδιού, οι παρευρισκόμενοι θεωρούσαν ότι θα ονομαζόταν Ζαχαρίας, όπως ο πατέρας του. Η Ελισάβετ όμως αντέδρασε και είπε ότι το παιδί θα ονομαζόταν Ιωάννης.

Οι συγγενείς παραξενεύτηκαν, επειδή δεν υπήρχε κάποιος στην οικογένεια με αυτό το όνομα. Έκαναν τότε νοήματα στον Ζαχαρία για να μάθουν τη δική του απόφαση.

Εκείνος ζήτησε ένα πινακίδιο και έγραψε: «Ιωάννης εστίν όνομα αυτού».

Το όνομα δεν ήταν επιλογή των γονιών. Ήταν το όνομα που είχε ανακοινώσει ο Γαβριήλ πριν ακόμη συλληφθεί το παιδί.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Ο Ζαχαρίας γράφει το όνομα του γιου του

Πότε ξαναμίλησε ο Ζαχαρίας

Μόλις ο Ζαχαρίας επιβεβαίωσε το όνομα του παιδιού, η σιωπή του έληξε. Το Ευαγγέλιο αναφέρει ότι άνοιξε το στόμα του, λύθηκε η γλώσσα του και άρχισε να δοξάζει τον Θεό. Οι άνθρωποι γύρω από την οικογένεια ένιωσαν δέος και η είδηση για τα παράξενα γεγονότα γύρω από τη γέννηση του παιδιού διαδόθηκε στην περιοχή.

Το ερώτημα που άρχισε να τίθεται ήταν εύλογο: «Τι άρα το παιδίον τούτο έσται;» – τι θα γίνει άραγε αυτό το παιδί;

Η συνέχεια της ζωής του Ιωάννη θα δικαιολογούσε αυτή την απορία.

Η προφητεία του Ζαχαρία για τον γιο του

Μετά την επιστροφή της φωνής του, ο Ζαχαρίας μιλά για όσα πρόκειται να συμβούν. Η προφητεία του καταγράφεται στο τέλος του πρώτου κεφαλαίου του κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Πρώτα δοξάζει τον Θεό για τη σωτηρία του λαού Του και στη συνέχεια στρέφεται προς το νεογέννητο παιδί του. Του αναγγέλλει ότι θα ονομαστεί προφήτης του Υψίστου, επειδή θα προχωρήσει μπροστά από τον Κύριο για να προετοιμάσει τους δρόμους Του.

Από αυτή την αποστολή προέρχεται και ο τρόπος με τον οποίο τον γνωρίζουμε στην Εκκλησία: Ιωάννης ο Πρόδρομος και Βαπτιστής. Ο Ζαχαρίας τιμάται ο ίδιος ως Προφήτης, μεταξύ άλλων και λόγω αυτής της προφητικής μαρτυρίας.

Ο Ζαχαρίας της Καινής Διαθήκης δεν είναι ο Προφήτης Ζαχαρίας της Παλαιάς

Το κοινό όνομα μπορεί εύκολα να δημιουργήσει σύγχυση. Ο πατέρας του Ιωάννη του Προδρόμου είναι ο Προφήτης Ζαχαρίας που τιμάται στις 5 Σεπτεμβρίου. Δεν είναι το ίδιο πρόσωπο με τον Προφήτη Ζαχαρία της Παλαιάς Διαθήκης, το βιβλίο του οποίου περιλαμβάνεται στους Δώδεκα Μικρούς Προφήτες. Τους χωρίζουν πολλοί αιώνες.

Ο Ζαχαρίας της 5ης Σεπτεμβρίου ανήκει στην εποχή που προηγείται άμεσα της Γέννησης του Χριστού και εμφανίζεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο ως πατέρας του Ιωάννη.

Τι γνωρίζουμε από το Ευαγγέλιο και τι προσθέτει η παράδοση

Μέχρι τη γέννηση του Ιωάννη, έχουμε μια εκτενή αφήγηση μέσα στην Καινή Διαθήκη. Για τα τελευταία χρόνια της ζωής του Ζαχαρία και της Ελισάβετ όμως το Ευαγγέλιο δεν δίνει αντίστοιχες πληροφορίες. Εδώ αρχίζει η μεταγενέστερη εκκλησιαστική παράδοση.

Σύμφωνα με αυτή, όταν ο Ηρώδης διέταξε τη σφαγή των νηπίων μετά τη Γέννηση του Χριστού, η Ελισάβετ πήρε τον μικρό Ιωάννη και κατέφυγε σε ορεινή περιοχή για να τον σώσει. Ο Ζαχαρίας παρέμεινε στα ιερατικά του καθήκοντα και, επειδή αρνήθηκε να αποκαλύψει πού βρίσκονταν η γυναίκα και το παιδί του, θανατώθηκε.

Η ίδια παράδοση αναφέρει ότι η Ελισάβετ πέθανε αργότερα και ότι ο Ιωάννης μεγάλωσε στην έρημο μέχρι την εποχή που άρχισε το κήρυγμά του. Αυτές οι λεπτομέρειες δεν προέρχονται από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο και γι’ αυτό είναι σωστό να παρουσιάζονται ως εκκλησιαστική παράδοση, όχι ως γεγονότα που περιγράφονται στην Καινή Διαθήκη.

Γιατί η ιστορία τους θυμίζει άλλες γεννήσεις της Βίβλου

Το μοτίβο ενός ζευγαριού που έχει φτάσει σε μεγάλη ηλικία χωρίς παιδιά και τελικά αποκτά ένα παιδί με ξεχωριστή αποστολή εμφανίζεται και σε άλλες βιβλικές ιστορίες. Η πιο γνωστή είναι εκείνη του Αβραάμ και της Σάρρας, οι οποίοι απέκτησαν τον Ισαάκ σε μεγάλη ηλικία. Παρόμοια, η Άννα της Παλαιάς Διαθήκης προσεύχεται για παιδί και γεννά τον Προφήτη Σαμουήλ.

Στην περίπτωση του Ζαχαρία και της Ελισάβετ, όμως, η αφήγηση βρίσκεται ακριβώς στην αρχή της Καινής Διαθήκης. Η γέννηση του Ιωάννη λειτουργεί σαν προοίμιο για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν με τη Γέννηση του Χριστού.

Υπάρχει μάλιστα μια χαρακτηριστική αντίθεση. Ο Ζαχαρίας ακούει την ανακοίνωση του αγγέλου και δυσκολεύεται να πιστέψει, ενώ λίγο αργότερα η Παναγία ακούει τη δική της ανακοίνωση και απαντά διαφορετικά. Ο ίδιος ο Ευαγγελιστής τοποθετεί τις δύο ιστορίες δίπλα-δίπλα.

Γιατί ο Ιωάννης θεωρείται Πρόδρομος του Χριστού

Η αποστολή που ανακοινώθηκε στον Ζαχαρία πραγματοποιήθηκε πολλά χρόνια αργότερα. Ο Ιωάννης έζησε ασκητικά στην έρημο και άρχισε να καλεί τον κόσμο σε μετάνοια. Βάπτιζε στον Ιορδάνη και προετοίμαζε τους ανθρώπους για εκείνον που, όπως έλεγε, θα ερχόταν μετά από αυτόν.

Όταν εμφανίστηκε ο Χριστός στον Ιορδάνη, ο Ιωάννης Τον βάπτισε. Γι’ αυτό στην ορθόδοξη παράδοση έχει δύο χαρακτηριστικούς τίτλους: Πρόδρομος, επειδή προηγήθηκε και προετοίμασε τον δρόμο, και Βαπτιστής, επειδή βάπτισε τον Χριστό. Έτσι η ιστορία που αρχίζει με ένα ηλικιωμένο ζευγάρι χωρίς παιδιά καταλήγει σε μία από τις σημαντικότερες μορφές του Ευαγγελίου.

Πότε γιορτάζουν ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ

Η Εκκλησία τιμά από κοινού τον Προφήτη Ζαχαρία και τη Δίκαια Ελισάβετ στις 5 Σεπτεμβρίου. Η ημερομηνία είναι σταθερή και η μνήμη τους συνδέεται άμεσα με την ιδιότητά τους ως γονέων του Ιωάννη του Προδρόμου. Οι δύο γονείς μνημονεύονται επίσης στις 24 Ιουνίου, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία γιορτάζει τη Γέννηση του Ιωάννη του Προδρόμου. Στις 5 Σεπτεμβρίου γιορτάζουν τα ονόματα Ζαχαρίας και Ελισάβετ μαζί με αρκετές παραλλαγές και υποκοριστικά τους.

Οι δύο άνθρωποι πριν από τον Πρόδρομο

Η ιστορία του Ζαχαρία και της Ελισάβετ είναι γνωστή κυρίως επειδή ήταν οι γονείς του Ιωάννη. Αν τη διαβάσει κανείς ολόκληρη, όμως, βλέπει ότι το Ευαγγέλιο δίνει και στους δύο δικό τους ξεχωριστό ρόλο.

Ο Ζαχαρίας περνά από τη δυσπιστία και τη σιωπή στην αποδοχή και τελικά στην προφητεία. Η Ελισάβετ, ύστερα από πολλά χρόνια ατεκνίας, γίνεται μητέρα σε μεγάλη ηλικία και είναι εκείνη που, όταν συναντά την Παναγία, την αναγνωρίζει ως μητέρα του Κυρίου πριν ακόμη γεννηθεί ο Χριστός.

Και ανάμεσά τους βρίσκεται ένα παιδί του οποίου το όνομα είχε αποφασιστεί πριν από τη γέννησή του – Ιωάννης. Ο άνθρωπος που αργότερα θα εγκατέλειπε την ήσυχη ζωή για την έρημο, θα καλούσε τον κόσμο σε μετάνοια και θα έμενε στην ιστορία ως ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, είχε ξεκινήσει τη ζωή του ως η απροσδόκητη απάντηση στην προσευχή δύο ηλικιωμένων ανθρώπων.