Προφήτης Μωυσής: Γιατί η Εκκλησία τον γιορτάζει στις 4 Σεπτεμβρίου – Από τον Νείλο στις Δέκα Εντολές

Ο Μωυσής είναι από τα πρόσωπα της Βίβλου που γνωρίζουν ακόμη και άνθρωποι που δεν έχουν διαβάσει ποτέ ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη. Η εικόνα του μπροστά στη Φλεγόμενη Βάτο, η αντιπαράθεσή του με τον Φαραώ, η Έξοδος των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο και οι πλάκες με τις Δέκα Εντολές έχουν περάσει εδώ και αιώνες στην τέχνη, στη λογοτεχνία και στη συλλογική μνήμη.

Για την Εκκλησία, όμως, ο Μωυσής δεν είναι απλώς μια μεγάλη βιβλική μορφή. Τιμάται ως Προφήτης και Θεόπτης, ενώ η μνήμη του γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 4 Σεπτεμβρίου. Η θέση του είναι ξεχωριστή τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Διαθήκη, αφού εμφανίζεται ακόμη και στη Μεταμόρφωση του Χριστού μαζί με τον Προφήτη Ηλία.

Γιατί η Εκκλησία αποκαλεί τον Μωυσή «Θεόπτη»

Ο χαρακτηρισμός «Θεόπτης» σημαίνει εκείνον που αξιώθηκε να δει τον Θεό ή να έχει μια ιδιαίτερη εμπειρία της παρουσίας Του. Στην περίπτωση του Μωυσή, ο χαρακτηρισμός συνδέεται με όσα περιγράφει η Παλαιά Διαθήκη στο όρος Σινά και με τη μοναδική σχέση που είχε με τον Θεό.

Η βιβλική διήγηση τον παρουσιάζει να ανεβαίνει στο βουνό, να συνομιλεί με τον Θεό και να παραλαμβάνει τον Νόμο για τον λαό. Γι’ αυτό και στην ορθόδοξη παράδοση ο Μωυσής δεν θεωρείται μόνο ηγέτης των Ισραηλιτών, αλλά και ένας από τους μεγαλύτερους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης.

Το βρέφος που μπήκε σε ένα καλάθι στον Νείλο

Η ιστορία του Μωυσή αρχίζει σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για τους Ισραηλίτες στην Αίγυπτο. Σύμφωνα με το βιβλίο της Εξόδου, ο Φαραώ είχε διατάξει να θανατώνονται τα νεογέννητα αγόρια των Εβραίων, φοβούμενος ότι ο πληθυσμός τους αυξανόταν υπερβολικά.

Η μητέρα του Μωυσή τον κράτησε κρυμμένο όσο μπορούσε. Όταν όμως αυτό έγινε αδύνατο, τον έβαλε σε ένα μικρό καλάθι, το στεγανοποίησε και το άφησε ανάμεσα στα καλάμια του Νείλου.

Το παιδί βρήκε η κόρη του Φαραώ, η οποία αποφάσισε να το μεγαλώσει. Με έναν τρόπο που η βιβλική αφήγηση παρουσιάζει ως ιδιαίτερα συγκινητικό, η πραγματική μητέρα του Μωυσή κατέληξε να γίνει η τροφός του ίδιου της του παιδιού.

Πώς ο Μωυσής μεγάλωσε στο παλάτι του Φαραώ

Ο Μωυσής μεγάλωσε μέσα στο περιβάλλον της αιγυπτιακής αυλής, γνωρίζοντας όμως την καταγωγή του. Η Παλαιά Διαθήκη δεν μας δίνει πολλές λεπτομέρειες για τα νεανικά του χρόνια, αλλά η ζωή του αλλάζει όταν βλέπει έναν Αιγύπτιο να χτυπά έναν Εβραίο.

Ο Μωυσής παρεμβαίνει και σκοτώνει τον Αιγύπτιο. Όταν αντιλαμβάνεται ότι το γεγονός έχει γίνει γνωστό και ότι ο Φαραώ ζητά τη ζωή του, εγκαταλείπει την Αίγυπτο και καταφεύγει στη γη Μαδιάμ.

Εκεί η ζωή του αλλάζει εντελώς. Από άνθρωπος που είχε μεγαλώσει κοντά στην εξουσία γίνεται βοσκός, δημιουργεί οικογένεια και φαίνεται να αφήνει πίσω του οριστικά την Αίγυπτο. Μέχρι τη στιγμή που, σύμφωνα με τη βιβλική διήγηση, βλέπει κάτι ασυνήθιστο στην έρημο.

Η Φλεγόμενη Βάτος

Ενώ ο Μωυσής έβοσκε το κοπάδι κοντά στο όρος Χωρήβ, είδε μια βάτο να έχει τυλιχθεί στις φλόγες χωρίς όμως να καίγεται.

Πλησίασε για να δει τι συμβαίνει και τότε, σύμφωνα με την Έξοδο, άκουσε τον Θεό να τον καλεί με το όνομά του. Εκεί του ανατέθηκε η αποστολή να επιστρέψει στην Αίγυπτο και να οδηγήσει τους Ισραηλίτες έξω από τη δουλεία.

Ο Μωυσής δεν δέχθηκε αμέσως με αυτοπεποίθηση. Αντίθετα, η βιβλική αφήγηση τον παρουσιάζει διστακτικό. Αναρωτιέται ποιος είναι εκείνος που θα παρουσιαστεί στον Φαραώ, φοβάται ότι ο λαός δεν θα τον πιστέψει και αναφέρει ότι δυσκολεύεται στον λόγο.

Τελικά, ο αδελφός του Ααρών αναλαμβάνει να βρίσκεται στο πλευρό του.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Μωυσής – Φλεγόμενη Βάτος

«Εγώ ειμί ο Ων»

Στη διήγηση της Φλεγόμενης Βάτου βρίσκεται και μία από τις πιο γνωστές φράσεις της Παλαιάς Διαθήκης.

Όταν ο Μωυσής ρωτά τι πρέπει να απαντήσει αν οι Ισραηλίτες τον ρωτήσουν ποιο είναι το όνομα του Θεού που τον έστειλε, η απάντηση που δίνεται στο ελληνικό κείμενο των Εβδομήκοντα είναι: «Εγώ ειμί ο Ων».

Η φράση έχει αποκτήσει πολύ μεγάλη σημασία στην ορθόδοξη θεολογία και αγιογραφία. Γι’ αυτό και στις εικόνες του Χριστού βλέπουμε συχνά μέσα στο φωτοστέφανο τα γράμματα Ο ΩΝ.

Η επιστροφή στην Αίγυπτο και η σύγκρουση με τον Φαραώ

Ο Μωυσής επιστρέφει στην Αίγυπτο μαζί με τον Ααρών και ζητά από τον Φαραώ να αφήσει τον λαό να φύγει.

Ο Φαραώ αρνείται και έτσι αρχίζει μία από τις πιο γνωστές ενότητες της Εξόδου: οι δέκα πληγές της Αιγύπτου. Η βιβλική αφήγηση περιγράφει το νερό του Νείλου να μετατρέπεται σε αίμα, βατράχια, σκνίπες, αρρώστιες, χαλάζι, ακρίδες και σκοτάδι, μέχρι την τελευταία και πιο σκληρή πληγή, τον θάνατο των πρωτοτόκων.

Μετά την τελευταία πληγή, ο Φαραώ επιτρέπει στους Ισραηλίτες να φύγουν. Η αναχώρησή τους από την Αίγυπτο είναι η Έξοδος, ένα από τα κεντρικά γεγονότα ολόκληρης της Παλαιάς Διαθήκης.

Η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας

Λίγο μετά την αναχώρηση, ο Φαραώ αλλάζει γνώμη και στέλνει τον στρατό του να καταδιώξει τους Ισραηλίτες. Μπροστά τους βρίσκεται η θάλασσα και πίσω τους πλησιάζουν τα αιγυπτιακά στρατεύματα.

Σύμφωνα με τη βιβλική διήγηση, ο Μωυσής υψώνει το χέρι του και τα νερά ανοίγουν, επιτρέποντας στον λαό να περάσει. Όταν οι Αιγύπτιοι προσπαθούν να ακολουθήσουν, τα νερά επιστρέφουν και τους κατακλύζουν.

Η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας έχει τεράστια σημασία και στην ορθόδοξη λατρεία. Η Εκκλησία βλέπει στην Έξοδο και στο πέρασμα μέσα από τα νερά εικόνες που προαναγγέλλουν τη σωτηρία και το Βάπτισμα, γι’ αυτό και οι σχετικές αναγνώσεις εμφανίζονται σε σημαντικές ακολουθίες.

Οι Δέκα Εντολές στο όρος Σινά

Μετά την Έξοδο αρχίζει η μακρά πορεία μέσα στην έρημο. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία αυτής της πορείας είναι η άφιξη στο όρος Σινά. Ο Μωυσής ανεβαίνει στο βουνό και, σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, παραλαμβάνει από τον Θεό τον Νόμο και τις πλάκες με τις Δέκα Εντολές.

Οι εντολές αφορούν τόσο τη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό όσο και τη σχέση του με τους άλλους ανθρώπους: την τιμή προς τους γονείς, την απαγόρευση του φόνου, της μοιχείας, της κλοπής και της ψευδούς μαρτυρίας, αλλά και την αποφυγή της επιθυμίας για όσα ανήκουν στον άλλον.

Η εικόνα του Μωυσή με τις δύο πλάκες του Νόμου έγινε τελικά μία από τις πιο αναγνωρίσιμες παραστάσεις του σε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο.

Τι έγινε με τον χρυσό μόσχο

Όσο ο Μωυσής βρισκόταν στο Σινά, η απουσία του κράτησε τόσο πολύ ώστε οι Ισραηλίτες άρχισαν να πιστεύουν ότι δεν θα επιστρέψει. Ζήτησαν τότε από τον Ααρών να τους κατασκευάσει έναν θεό που θα μπορούσαν να βλέπουν. Από τα χρυσά κοσμήματά τους δημιουργήθηκε ο περίφημος χρυσός μόσχος, μπροστά στον οποίο άρχισαν να τελούν λατρευτικές εκδηλώσεις.

Όταν ο Μωυσής κατέβηκε από το βουνό και είδε τι είχε συμβεί, θύμωσε και έσπασε τις πλάκες που κρατούσε. Αργότερα ανέβηκε ξανά στο Σινά και έλαβε νέες πλάκες.

Το περιστατικό έχει μείνει ως μία από τις χαρακτηριστικότερες βιβλικές εικόνες για την ειδωλολατρία και την απομάκρυνση από την πίστη.

Γιατί οι Ισραηλίτες περιπλανήθηκαν 40 χρόνια στην έρημο

Η πορεία από την Αίγυπτο μέχρι τη Γη της Επαγγελίας δεν παρουσιάζεται στη Βίβλο ως ένα σύντομο ταξίδι. Οι Ισραηλίτες έμειναν στην έρημο για σαράντα χρόνια.

Η μεγάλη αυτή περίοδος συνδέεται με την απιστία και τις συνεχείς αντιδράσεις του λαού. Όταν δώδεκα άνδρες στάλθηκαν να εξερευνήσουν τη Χαναάν, οι περισσότεροι επέστρεψαν φοβισμένοι και υποστήριξαν ότι δεν ήταν δυνατόν να κατακτηθεί.

Μόνο ο Ιησούς του Ναυή και ο Χάλεβ επέμειναν ότι ο λαός έπρεπε να προχωρήσει. Σύμφωνα με τη βιβλική αφήγηση, η γενιά που είχε φύγει από την Αίγυπτο δεν θα έμπαινε τελικά στη Γη της Επαγγελίας, με εξαίρεση τους δύο αυτούς άνδρες.

Το μάννα στην έρημο

Κατά τη διάρκεια της πορείας στην έρημο, ένα από τα συνεχή προβλήματα ήταν η τροφή. Η Παλαιά Διαθήκη περιγράφει τότε το μάννα, μια τροφή που εμφανιζόταν κάθε πρωί και την οποία οι Ισραηλίτες συνέλεγαν.

Η λέξη «μάννα» έχει περάσει μέχρι σήμερα στην καθημερινή γλώσσα. Όταν λέμε ότι κάτι «έπεσε σαν μάννα εξ ουρανού», εννοούμε μια απροσδόκητη βοήθεια που έρχεται ακριβώς τη στιγμή που τη χρειαζόμαστε.

Η ίδια η έκφραση έχει λοιπόν τις ρίζες της σε αυτή τη διήγηση της Εξόδου.

Γιατί ο Μωυσής δεν μπήκε στη Γη της Επαγγελίας

Ίσως ένα από τα πιο δύσκολα σημεία στην ιστορία του είναι ότι, ενώ οδήγησε τον λαό για σαράντα χρόνια, ο ίδιος δεν μπήκε ποτέ στη Γη της Επαγγελίας. Η Παλαιά Διαθήκη συνδέει αυτό το γεγονός με το περιστατικό στα νερά της Μεριβά. Ο λαός είχε και πάλι διαμαρτυρηθεί επειδή δεν υπήρχε νερό και ο Θεός έδωσε εντολή στον Μωυσή να μιλήσει στον βράχο.

Ο Μωυσής, αγανακτισμένος από τις συνεχείς αντιδράσεις, χτύπησε τον βράχο με το ραβδί του. Νερό βγήκε, όμως η πράξη αυτή παρουσιάζεται ως σημείο στο οποίο ο Μωυσής και ο Ααρών δεν έδειξαν την εμπιστοσύνη που έπρεπε. Έτσι ο Μωυσής έφτασε μέχρι τα σύνορα της γης που αναζητούσε επί δεκαετίες, αλλά δεν πέρασε τον Ιορδάνη.

Ο θάνατος του Μωυσή στο όρος Νεβώ

Πριν από το τέλος της ζωής του, ο Μωυσής ανέβηκε στο όρος Νεβώ. Από εκεί, σύμφωνα με το Δευτερονόμιο, είδε τη Γη της Επαγγελίας από μακριά. Πέθανε σε ηλικία 120 ετών, όπως αναφέρει το βιβλικό κείμενο, και η ταφή του περιβάλλεται από ένα ιδιαίτερο στοιχείο μυστηρίου: το Δευτερονόμιο λέει ότι κανείς δεν γνωρίζει τον τόπο του τάφου του.

Τη θέση του ως ηγέτης του λαού ανέλαβε ο Ιησούς του Ναυή, ο οποίος πέρασε τον Ιορδάνη και συνέχισε την πορεία προς τη Χαναάν.

Γιατί ο Μωυσής εμφανίστηκε στη Μεταμόρφωση του Χριστού

Η παρουσία του Μωυσή δεν σταματά στην Παλαιά Διαθήκη. Στα Ευαγγέλια εμφανίζεται ξανά σε μία από τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής του Χριστού: τη Μεταμόρφωση. Στο όρος Θαβώρ, οι μαθητές βλέπουν τον Χριστό να μεταμορφώνεται μπροστά τους και δίπλα Του εμφανίζονται ο Μωυσής και ο Ηλίας.

Στην εκκλησιαστική ερμηνεία, ο Μωυσής εκπροσωπεί τον Νόμο και ο Ηλίας τους Προφήτες. Η παρουσία τους δείχνει ότι ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη οδηγεί προς τον Χριστό.

Υπάρχει όμως και ένας ακόμη όμορφος συμβολισμός: ο Μωυσής είχε πεθάνει, ενώ σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη ο Ηλίας αναλήφθηκε ζωντανός. Έτσι στη Μεταμόρφωση παρουσιάζονται μπροστά στον Χριστό τόσο οι νεκροί όσο και οι ζωντανοί.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Μωυσής εμφανίστηκε στη Μεταμόρφωση του Χριστού

Είναι ο Μωυσής Άγιος για την Ορθόδοξη Εκκλησία;

Στην καθημερινή γλώσσα συνήθως τον αποκαλούμε Προφήτη Μωυσή, όχι «Άγιο Μωυσή». Αυτό δεν σημαίνει ότι βρίσκεται έξω από τη χορεία των Αγίων.

Η Εκκλησία τιμά πολλές μορφές της Παλαιάς Διαθήκης ως Προφήτες ή Δικαίους. Ο τίτλος που χρησιμοποιείται περισσότερο για τον Μωυσή είναι «Προφήτης και Θεόπτης Μωυσής», ακριβώς επειδή αυτά τα δύο στοιχεία χαρακτηρίζουν ιδιαίτερα τη ζωή του.

Η μνήμη του έχει συγκεκριμένη θέση στο ορθόδοξο εορτολόγιο και τιμάται με ακολουθία, όπως συμβαίνει και με άλλους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης.

Πότε γιορτάζει ο Προφήτης Μωυσής

Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Προφήτη και Θεόπτη Μωυσή στις 4 Σεπτεμβρίου.

Την ίδια ημέρα τιμώνται επίσης η Αγία Ερμιόνη, ο Ιερομάρτυρας Βαβύλας, Επίσκοπος Αντιοχείας, ο Άγιος Ωκεανός και άλλοι Άγιοι του εορτολογίου.

Στις 4 Σεπτεμβρίου έχουν την ονομαστική τους γιορτή όσοι ονομάζονται Μωυσής, Μωσής, Μωυσία και Μωσία.

Γιατί ο Μωυσής παραμένει μία από τις μεγαλύτερες μορφές της Βίβλου

Η ιστορία του Μωυσή καλύπτει σχεδόν ολόκληρη τη διαδρομή ενός λαού από τη δουλεία προς την ελευθερία. Γεννήθηκε σε μια εποχή που η ζωή του κινδύνευε από την πρώτη στιγμή, μεγάλωσε μέσα στο παλάτι του Φαραώ, έγινε φυγάς στην έρημο και επέστρεψε στην Αίγυπτο για να αναλάβει μια αποστολή που ο ίδιος αρχικά φοβόταν.

Η βιβλική διήγηση τον παρουσιάζει να συγκρούεται με τον Φαραώ, να οδηγεί τον λαό μέσα από τη θάλασσα, να ανεβαίνει στο Σινά και να παραλαμβάνει τον Νόμο. Τον παρουσιάζει όμως και να θυμώνει, να αμφιβάλλει και τελικά να φτάνει μέχρι τη Γη της Επαγγελίας χωρίς να του επιτρέπεται να μπει σε αυτήν.

Ίσως γι’ αυτό η μορφή του παραμένει τόσο ισχυρή. Ο Μωυσής δεν παρουσιάζεται σαν ένας άνθρωπος χωρίς δυσκολίες ή αδυναμίες, αλλά σαν εκείνον που κλήθηκε να σηκώσει μια τεράστια ευθύνη και να οδηγήσει έναν λαό μέσα από δεκαετίες δοκιμασιών.

Και γι’ αυτό, χιλιάδες χρόνια μετά τις διηγήσεις που φέρουν το όνομά του, ο Προφήτης Μωυσής εξακολουθεί να βρίσκεται στο κέντρο της βιβλικής ιστορίας ως ο άνθρωπος της Εξόδου, του Σινά και των Δέκα Εντολών, αλλά και ως ένας από τους Προφήτες που η Εκκλησία τιμά κάθε χρόνο στις 4 Σεπτεμβρίου.