Βαρβάρα η μεγαλομάρτυς

Στα τέλη του 3ου και στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία βίωνε έντονο διωγμό κατά των Χριστιανών. Σε αυτό το πλαίσιο αναδείχθηκε η Βαρβάρα η μεγαλομάρτυρας. Οι ιστορικές αναφορές την τοποθετούν είτε στη Νικομήδεια της Βιθυνίας (σημερινή Izmit, Τουρκία) είτε στην Ηλιούπολη της Φοινίκης (σημερινή Baalbek, Λίβανος). Η ακριβής ημερομηνία γέννησης και θανάτου της δεν έχει επιβεβαιωθεί ιστορικά με απόλυτη ακρίβεια. Ωστόσο, η παράδοση την εντάσσει στο πλαίσιο των μαρτυρικών γεγονότων εκείνης της περιόδου.
Η Βαρβάρα ήταν κόρη του Διόσκουρου, ενός πλούσιου και φανατικού παγανιστή ηγεμόνα. Ο πατέρας της την κρατούσε κλειδωμένη σε έναν πύργο για να την προστατεύσει από τις επιρροές του κόσμου και να διαφυλάξει την ομορφιά της. Σε αυτό το απομονωμένο περιβάλλον, η Βαρβάρα ήρθε σε επαφή με τη χριστιανική πίστη. Πιθανώς διδάχθηκε από έναν ιερέα που την επισκεπτόταν κρυφά ή διάβαζε σχετικά κείμενα. Η μεταστροφή της στον χριστιανισμό ήταν βαθιά και ειλικρινής.
Μια από τις πράξεις που μαρτυρούν την πίστη της ήταν όταν ζήτησε να προστεθεί ένα τρίτο παράθυρο στο λουτρό που κατασκευαζόταν στον πύργο της, συμβολίζοντας την Αγία Τριάδα. Λέγεται επίσης ότι χάραξε έναν σταυρό σε μια μαρμάρινη στήλη. Όταν ο Διόσκορος ανακάλυψε την πίστη της κόρης του, εξοργίστηκε και προσπάθησε να τη σκοτώσει. Η Βαρβάρα κατάφερε αρχικά να διαφύγει, αλλά τελικά συνελήφθη και οδηγήθηκε ενώπιον των αρχών, όπου ομολόγησε την πίστη της στον Χριστό.
Υπέστη φρικτά βασανιστήρια, όπως μαστιγώσεις, πυρπολήσεις και ακρωτηριασμούς. Παρά τον πόνο, η πίστη της παρέμεινε ακλόνητη. Τελικά, καταδικάστηκε σε θάνατο με αποκεφαλισμό. Η εκτέλεση της ποινής έγινε από τον πατέρα της, τον ίδιο τον Διόσκορο. Αμέσως μετά την πράξη του, σύμφωνα με την παράδοση, ο Διόσκορος χτυπήθηκε από κεραυνό και πέθανε. Το γεγονός αυτό ερμηνεύτηκε ως θεϊκή τιμωρία και ενίσχυσε την πίστη στην αγιότητα της Βαρβάρας.

Η παράδοση λέει ότι κατά τη διάρκεια των βασανιστηρίων της, η Βαρβάρα θεραπεύτηκε θαυματουργικά από τις πληγές της. Το γεγονός αυτό εξόργισε τους διώκτες της. Ένα άλλο θαύμα που της αποδίδεται είναι η προστασία της από τους διώκτες της, όταν η γη άνοιξε και την έκρυψε για λίγο. Το πιο διάσημο θαύμα παραμένει ο θάνατος του πατέρα της Διόσκουρου από κεραυνό αμέσως μετά τον αποκεφαλισμό της, ο οποίος θεωρήθηκε άμεση θεϊκή παρέμβαση και τιμωρία.

Στην Ελλάδα, ένα από τα πιο διάσημα έθιμα που συνδέονται με την Αγία Βαρβάρα είναι η “βαρβάρα” ή τα “βαρβαροφώτιστα”. Το έθιμο περιλαμβάνει το βράσιμο σιταριού μαζί με διάφορα όσπρια, ξηρούς καρπούς και αρωματικά μπαχαρικά όπως κανέλα και γαρύφαλλο. Το γλυκό αυτό προσφέρεται στις 4 Δεκεμβρίου, την ημέρα της γιορτής της, και συμβολίζει την ευλογία και την αφθονία. Σε πολλές περιοχές, ιδιαίτερα στη Βόρεια Ελλάδα, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν τη βαρβάρα για να την προσφέρουν στους γείτονες και να τη μοιραστούν, πιστεύοντας ότι έτσι προστατεύουν την οικογένειά τους από ασθένειες, ιδιαίτερα τα παιδιά. Επίσης, σε πολλά σπίτια φυτεύουν σιτάρι σε μικρά πιατάκια περίπου 10-15 ημέρες πριν από τη γιορτή της Αγίας Βαρβάρας, ώστε να βλαστήσει και να δημιουργήσει ένα πράσινο “χαλί”. Αυτό το χαλί συμβολίζει τη νέα ζωή και την ελπίδα και στη συνέχεια χρησιμοποιείται για τη διακόσμηση του χριστουγεννιάτικου τραπεζιού.