Βαρθολομαίος ο Απόστολος

Ο Απόστολος Βαρθολομαίος, το όνομα του οποίου στα αραμαϊκά σημαίνει “γιος του Θαλμάι”, ήταν ένας από τους δώδεκα Αποστόλους του Ιησού. Τα Ευαγγέλια δεν τον αναφέρουν συχνά με το όνομα Βαρθολομαίος. Η εκκλησιαστική παράδοση τον ταυτίζει με τον Ναθαναήλ, ο οποίος αναφέρεται στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη. Ο Ναθαναήλ καταγόταν από την Κανά της Γαλιλαίας. Η πρώτη του αντίδραση στο κάλεσμα του Φιλίππου ήταν να ρωτήσει: “Από τη Ναζαρέτ ισχυρή τι καλό είναι αυτό;”. Η συνάντησή του με τον Ιησού περιγράφεται με τα λόγια: “Ουκ έστιν αληθινός Ισραηλίτης εν τω οποίω ουκ έστιν δόλος”.
Μετά την Ανάσταση και την Πεντηκοστή, ο Βαρθολομαίος ανέλαβε ιεραποστολικό έργο και διέδωσε τον χριστιανισμό σε απομακρυσμένες περιοχές. Ο εκκλησιαστικός ιστορικός Ευσέβιος της Καισαρείας αναφέρει ότι ο Βαρθολομαίος ταξίδεψε μέχρι την Ινδία. Εκεί άφησε ένα αντίγραφο του Ευαγγελίου του Ματθαίου γραμμένο στα εβραϊκά. Ο Πάνδανος, διευθυντής της Κατηχητικής Σχολής της Αλεξάνδρειας, βρήκε αυτό το Ευαγγέλιο στην Ινδία τον 2ο αιώνα. Πέρα από την Ινδία, οι παραδόσεις τοποθετούν τη δραστηριότητά του σε περιοχές όπως η Μεσοποταμία, η Παρθία, η Λυκαονία και, κυρίως, η Αρμενία. Στην Αρμενία, θεωρείται συνιδρυτής της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας, μαζί με τον Απόστολο Θαδδαίο.
Η Αρμενία αποτέλεσε το κύριο πεδίο της ιεραποστολικής του δραστηριότητας και του μαρτυρίου του. Εκεί, ο Βαρθολομαίος αντιμετώπισε την εχθρότητα των τοπικών αρχών. Συγκεκριμένα, ο βασιλιάς Αστιαγίς (ή Πολύμιος, σε άλλες πηγές) είδε την εξάπλωση του χριστιανισμού ως απειλή για την παραδοσιακή θρησκεία και την εξουσία του. Οι πηγές αναφέρουν ότι ο Βαρθολομαίος προσηλύτισε πολλούς ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένης της αδελφής του βασιλιά. Αυτό προκάλεσε την οργή του ηγεμόνα. Η επιμονή του Βαρθολομαίου στην πίστη του και η άρνησή του να απαρνηθεί τον Χριστό οδήγησαν στο μαρτύριό του.
Η παράδοση περιγράφει το μαρτύριο του Βαρθολομαίου. Σύμφωνα με τις πηγές, βασανίστηκε στην πόλη Urbanopolis, γνωστή και ως Albanopolis. Αυτή βρισκόταν στην περιοχή της Μεγάλης Αρμενίας, το σημερινό Ντερμπέντ. Εκεί, φέρεται να τον έγδαραν ζωντανό. Στη συνέχεια αποκεφαλίστηκε ή σταυρώθηκε με το κεφάλι προς τα κάτω. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν αρχικά στο Λιπάρι. Στη συνέχεια, τον 9ο αιώνα, μεταφέρθηκαν στο Μπενεβέντο της Ιταλίας. Τέλος, μέρος τους βρίσκεται στην εκκλησία του Αγίου Βαρθολομαίου στο νησί Τιβέριο στη Ρώμη. Η μνήμη του τιμάται στις 11 Ιουνίου στην Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία και στις 24 Αυγούστου στη Δυτική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Οι παραδόσεις αποδίδουν διάφορα θαύματα στον Απόστολο Βαρθολομαίο. Στην Ινδία, λέγεται ότι απελευθέρωσε ανθρώπους από δαιμονικά πνεύματα και θεράπευσε αρρώστους. Η παράδοση λέει ότι αποκάλυψε ένα δαιμονικό είδωλο που μιλούσε και εξαπατούσε τους ανθρώπους. Στη συνέχεια έδιωξε τον δαίμονα από αυτό. Στην Αρμενία, οι παραδόσεις λένε ότι έκανε τους τυφλούς να δουν. Κατέστρεψε επίσης τα είδωλα, γεγονός που προκάλεσε την οργή των ειδωλολατρών ιερέων και του βασιλιά.

Στην Ελλάδα, η μνήμη του Αγίου Βαρθολομαίου τιμάται σε νησιωτικές και αγροτικές περιοχές. Στο Λιπάρι της Ιταλίας, όπου λέγεται ότι μεταφέρθηκε αρχικά το λείψανό του, κάθε χρόνο στις 24 Αυγούστου, μεγάλος αριθμός πιστών συγκεντρώνεται για την περιφορά της εικόνας του. Στην Ελλάδα, σε χωριά της Κρήτης και των Κυκλάδων, διοργανώνονται πανηγύρια με παραδοσιακή μουσική και χορούς. Οι γυναίκες φτιάχνουν ψωμάκια και τα μοιράζουν στην εκκλησία. Σε περιοχές όπου υπάρχει κτηνοτροφία, οι αγρότες προσφέρουν ζώα ως θυσίες. Η ημέρα του εορτασμού της συνδέεται με την έναρξη της προετοιμασίας για τη συγκομιδή σε ορισμένες περιοχές, σηματοδοτώντας το πέρασμα στο φθινόπωρο.