Ραφαήλ Νικόλαος και Ειρήνη Άγιοι Μυτιλήνης

Το 1463, δέκα χρόνια μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, η Λέσβος τέθηκε υπό οθωμανική κυριαρχία. Ο σουλτάνος Μεχμέτ Β΄ κατέλαβε το νησί το 1462, μετά από πολιορκία της Μυτιλήνης. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο Ραφαήλ (κατά κόσμον Γεώργιος Λασκαρίδης) έζησε τα τελευταία του χρόνια. Γεννήθηκε στην Ιθάκη και σπούδασε στον Μυστρά. Μετά την πτώση του Μυστρά, πήγε στη Μακεδονία, όπου έγινε μοναχός και αργότερα αρχιμανδρίτης. Υπηρέτησε στην Κωνσταντινούπολη. Η πτώση της πόλης τον ανάγκασε να φύγει. Βρήκε καταφύγιο στη Λέσβο, στις Καρυές Θέρμης, και εγκαταστάθηκε σε μοναστήρι.
Στο μοναστήρι ο Ραφαήλ είχε ως διάκονο τον Νικόλαο, ο οποίος καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη και τον είχε ακολουθήσει. Η παρουσία τους στο νησί, την εποχή των διωγμών από τους Οθωμανούς, τους έκανε στόχους. Η τοπική παράδοση αναφέρει ότι το Πάσχα του 1463, οι οθωμανικές δυνάμεις εισέβαλαν στις Καρυές. Στόχος τους ήταν οι χριστιανοί που γιόρταζαν, με σκοπό να τους εκφοβίσουν και να τους υποτάξουν. Το μοναστήρι δέχτηκε επίθεση.
Μεταγενέστερες μαρτυρίες και ανασκαφές περιγράφουν βασανιστήρια. Ο Ραφαήλ συνελήφθη και βασανίστηκε. Η παράδοση λέει ότι τον έσυραν δεμένο σε ένα άλογο, του κάρφωσαν το κεφάλι σε ένα δέντρο και τον αποκεφάλισαν. Ο διάκονος Νικόλαος διαμελίστηκε. Η Ειρήνη, κόρη του τοπικού έπαρχου Βασιλείου, μαρτύρησε μαζί τους. Η Ειρήνη, οι γονείς της και άλλοι κάτοικοι βρίσκονταν στο μοναστήρι την ώρα της επίθεσης. Σύμφωνα με την παράδοση, κάηκε ζωντανή μέσα σε ένα πιθάρι.
Η ανακάλυψη των λειψάνων τους, που άρχισε το 1959 στις Καρυές, ενίσχυσε την τιμή των Αγίων. Οι αρχαιολογικές έρευνες αποκάλυψαν τάφους που ταυτίστηκαν με τους τρεις μάρτυρες. Βρέθηκαν επίσης στοιχεία που υποστηρίζουν τις προφορικές παραδόσεις. Η ανακάλυψη των λειψάνων και οι μαρτυρίες συνέβαλαν στην επίσημη αναγνώριση των Αγίων από την Εκκλησία και στην καθιέρωση της μνήμης τους ως Νεομαρτύρων, δέκα χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης.

Οι παραδόσεις για τα θαύματα των Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης συνδέονται με την ανακάλυψη των λειψάνων τους και τις μεταγενέστερες μαρτυρίες των πιστών. Από το 1959, κάτοικοι στις Καρυές της Θέρμης Λέσβου αναφέρουν οράματα και όνειρα. Σε αυτά αποκαλύφθηκαν οι Άγιοι. Αποκάλυψαν την ταυτότητά τους, τον τόπο του μαρτυρίου τους και τη θέση των λειψάνων τους. Οι αποκαλύψεις αυτές οδήγησαν σε ανασκαφές στο παλιό μοναστήρι. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως τάφους με λείψανα. Σύμφωνα με τις οραματικές μαρτυρίες, ανήκαν στους Αγίους. Μετά την ανεύρεση των λειψάνων καταγράφηκαν πολλές μαρτυρίες πιστών. Έφεραν θεραπείες για ασθένειες, παρηγοριά σε δύσκολες στιγμές και βοήθεια σε προβλήματα. Τα απέδιδαν στην παρέμβαση των Αγίων. Οι μαρτυρίες αυτές συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Η μνήμη των Αγίων Ραφαήλ, Νικολάου και Ειρήνης εορτάζεται κάθε χρόνο την Τρίτη του Πάσχα. Ο εορτασμός γίνεται στο μοναστήρι τους στις Καρυές στη Θέρμη της Λέσβου. Την παραμονή τελείται πανηγυρικός εσπερινός. Πολλοί πιστοί προσέρχονται για να προσκυνήσουν τα λείψανα των Αγίων. Την ημέρα της εορτής, μετά τη Θεία Λειτουργία, γίνεται περιφορά των ιερών λειψάνων γύρω από το μοναστήρι. Οι πιστοί ακολουθούν τη λιτανεία, ψάλλοντας ύμνους και κρατώντας αναμμένα κεριά. Στο μοναστήρι υπάρχει ένα πηγάδι. Θεωρείται ιερό. Πολλοί άνθρωποι παίρνουν αγιασμό από εκεί. Συχνά, οι προσκυνητές αφήνουν τάματα, όπως χρυσές ή ασημένιες προσφορές. Πρόκειται για ευχαριστίες για τη θεραπεία ή τις ευλογίες που έλαβαν. Ο αέρας μυρίζει λιβάνι και κερί, ενώ ψαλμωδίες γεμίζουν το χώρο.