Ουαλεντίνος ο Ιερομάρτυς και Ουαλεντίνος ο επίσκοπος

Ο 3ος αιώνας μ.Χ. ήταν μια περίοδος έντονων διωγμών για τους χριστιανούς στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι αρχές τούς θεωρούσαν απειλή για την παραδοσιακή θρησκεία και την κοινωνική τάξη. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Εκκλησία τίμησε πολλούς μάρτυρες. Δύο, ίσως και τρεις, διαφορετικοί μάρτυρες με το όνομα Ουαλεντίνος αναφέρονται στις ιστορικές πηγές, με τις παραδόσεις να τους συγχέουν συχνά. Οι ιστορικοί δυσκολεύονται να τους διακρίνουν οριστικά λόγω των περιορισμένων και αποσπασματικών αρχείων της εποχής.

Ένας από αυτούς ήταν ο Ουαλεντίνος, πρεσβύτερος στη Ρώμη. Έδρασε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Κλαύδιου Β’ του Γοτθικού, περί το 269 μ.Χ. Ο Ουαλεντίνος βοηθούσε τους διωκόμενους χριστιανούς. Συνελήφθη και φυλακίστηκε. Η παράδοση αναφέρει ότι κατά την κράτησή του, θεράπευσε την τυφλή κόρη του δεσμοφύλακά του, Αστέριου. Η ενέργεια αυτή οδήγησε στη μεταστροφή όλης της οικογένειας στον Χριστιανισμό. Παρά την θεραπεία και τις προσπάθειες του Αστέριου, ο Ουαλεντίνος καταδικάστηκε σε θάνατο. Υπέστη ξυλοδαρμό και αποκεφαλίστηκε στις 14 Φεβρουαρίου, έξω από την Πύλη του Ποπολίου.

Ένας άλλος Ουαλεντίνος ήταν επίσκοπος στην Τέρνι (τότε Interamna), μια πόλη περίπου 100 χιλιόμετρα βόρεια της Ρώμης. Και αυτός μαρτύρησε την ίδια περίοδο, πιθανώς υπό τον ίδιο αυτοκράτορα. Ο επίσκοπος Ουαλεντίνος ήταν γνωστός για την ευλάβειά του και την ικανότητά του να μεταστρέφει ανθρώπους στον Χριστιανισμό. Οι αρχές τον συνέλαβαν και τον μετέφεραν στη Ρώμη. Εκεί βασανίστηκε σκληρά. Τελικά, αποκεφαλίστηκε και αυτός, πιθανώς την ίδια ημερομηνία, 14 Φεβρουαρίου. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν αργότερα στην Τέρνι, όπου σήμερα υπάρχει μια βασιλική αφιερωμένη σε αυτόν.

Η Εκκλησία τίμησε τη μνήμη τους. Με τον καιρό, οι βίοι τους συγχύστηκαν, με αποτέλεσμα να θεωρούνται συχνά ένα ενιαίο πρόσωπο. Η μνήμη τους παρέμεινε ζωντανή μέσα από τις χριστιανικές κοινότητες, που τους τιμούσαν ως παραδείγματα πίστης και θάρρους ενάντια στις διώξεις. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, παρά τις προσπάθειές της, δεν μπόρεσε να καταστείλει τον Χριστιανισμό. Η θυσία αυτών των μαρτύρων συνέβαλε στην εξάπλωση του Χριστιανισμού.

Οι παραδόσεις που περιβάλλουν τους Ουαλεντίνους αναφέρουν διάφορα θαύματα, που αποτελούν μέρος της αγιολογικής αφήγησης:
* Η θεραπεία της τυφλής κόρης του δεσμοφύλακα Αστέριου από τον Ουαλεντίνο τον πρεσβύτερο, οδηγώντας στη μεταστροφή της οικογένειας.
* Η θεραπεία ενός παράλυτου παιδιού από τον Ουαλεντίνο τον επίσκοπο της Τέρνι.
* Άλλες αφηγήσεις κάνουν λόγο για μεταστροφές ειδωλολατρών στον Χριστιανισμό μέσω των διδαχών και των θαυμάτων τους.

Οι χριστιανοί όρισαν την 14η Φεβρουαρίου ως ημέρα μνήμης των Αγίων Ουαλεντίνων. Η σύνδεση του Αγίου με τον ρομαντικό έρωτα άρχισε να διαμορφώνεται τον Μεσαίωνα, κυρίως στην Αγγλία και τη Γαλλία. Συγγραφείς όπως ο Τζέφρι Τσόσερ συνέδεσαν την ημέρα αυτή με την εποχή που τα πουλιά υποτίθεται ότι ζευγαρώνουν. Έτσι δημιουργήθηκε μια λαϊκή παράδοση για τους ερωτευμένους. Σήμερα, σε πολλές χώρες, η ημέρα γιορτάζεται με ανταλλαγή δώρων, λουλουδιών και καρτών μεταξύ ερωτικών συντρόφων. Στην Ελλάδα, η γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου υιοθετήθηκε σχετικά πρόσφατα και συχνά συνυπάρχει με παλαιότερες ελληνικές παραδόσεις για τον έρωτα, όπως η γιορτή των Αγίων Πέτρου και Φεβρωνίας για τους ερωτευμένους. Στην Τέρνι της Ιταλίας, όπου λέγεται ότι βρίσκονται τα λείψανα του επισκόπου Ουαλεντίνου, πραγματοποιείται κάθε χρόνο ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στον Άγιο, και αυτό το φεστιβάλ προσελκύει ζευγάρια και προσκυνητές.