Οσιωτάτη Θεοδώρα η Αύγουστα

Η Θεοδώρα γεννήθηκε στην Παφλαγονία, πιθανότατα γύρω στο 815 μ.Χ. Καταγόταν από οικογένεια με βαθιά Ορθόδοξη πίστη. Το 830, ο αυτοκράτορας Θεόφιλος την επέλεξε ως σύζυγό του. Έτσι, η Θεοδώρα μπήκε στην αυτοκρατορική αυλή της Κωνσταντινούπολης. Ο Θεόφιλος ήταν ένθερμος εικονομάχος, συνεχίζοντας την πολιτική των προκατόχων του ενάντια στη λατρεία των εικόνων. Παρά το επίσημο κλίμα της εικονομαχίας, η Θεοδώρα διατήρησε κρυφά την πίστη της στις εικόνες. Η οικογένειά της, κυρίως η μητέρα της, την είχε διδάξει την εικονοφιλία. Η Θεοδώρα κρατούσε εικόνες κρυμμένες στα διαμερίσματά της. Τις τιμούσε μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα του αυτοκρατορικού περιβάλλοντος. Αυτή η κρυφή της στάση αποτελούσε μια διαρκή πηγή έντασης και κινδύνου.

Με τον θάνατο του αυτοκράτορα Θεόφιλου το 842, η Θεοδώρα ανέλαβε την αντιβασιλεία για λογαριασμό του ανήλικου γιου τους, Μιχαήλ Γ΄. Η πολιτική κατάσταση απαιτούσε σταθερότητα. Η Θεοδώρα βρήκε την ευκαιρία να ανατρέψει την εικονομαχική πολιτική. Συγκέντρωσε γύρω της εικονοφίλους κληρικούς και αξιωματούχους. Η κίνησή της είχε θρησκευτικό και πολιτικό υπόβαθρο. Η εικονομαχία είχε προκαλέσει βαθιές ρήξεις στην κοινωνία και την Εκκλησία. Η Θεοδώρα, με αποφασιστικότητα, ξεκίνησε τις διαδικασίες για την αποκατάσταση της Ορθοδοξίας.

Τον Μάρτιο του 843, η Θεοδώρα συγκάλεσε Σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη. Η Σύνοδος αυτή ανακήρυξε την οριστική αποκατάσταση της τιμής των εικόνων και καταδίκασε την εικονομαχία. Το γεγονός γιορτάστηκε με πανηγυρικές λιτανείες. Καθιερώθηκε ως η «Κυριακή της Ορθοδοξίας», την πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Ως αντιβασίλισσα, η Θεοδώρα έδειξε σημαντικές διοικητικές ικανότητες. Διαχειρίστηκε επιτυχώς στρατιωτικές εκστρατείες εναντίον των Αράβων και των Βουλγάρων. Επίσης, προσπάθησε να εξυγιάνει τα οικονομικά του κράτους, αντιμετωπίζοντας τη διαφθορά.

Η ισχυρή της παρουσία στην εξουσία προκάλεσε την αντίδραση του αδελφού της, Βάρδα. Ο Βάρδας επιθυμούσε να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στον νεαρό αυτοκράτορα Μιχαήλ. Γύρω στο 856, ο Βάρδας, με την υποστήριξη του Μιχαήλ, την ανάγκασε να αποσυρθεί σε μοναστήρι, πρώτα στη μονή Γαστρίων και αργότερα στη μονή Καριανών. Εκεί έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής της, αφιερωμένη στην προσευχή. Η Θεοδώρα απεβίωσε περίπου το 867 μ.Χ. Το έργο της για την αποκατάσταση των εικόνων εξασφάλισε την υστεροφημία της στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

Η Ορθόδοξη παράδοση αποδίδει στη Θεοδώρα το «θαύμα» της αποκατάστασης της τιμής των εικόνων. Μετά από δεκαετίες διώξεων και καταστροφών ιερών εικόνων, η αποφασιστικότητά της να επαναφέρει την εικονοφιλία θεωρήθηκε ως πράξη θεϊκής έμπνευσης και επέμβασης. Η Εκκλησία είδε την ενέργειά της ως τη νίκη της αληθινής πίστης επί της αίρεσης, ένα γεγονός που άλλαξε την πορεία του Βυζαντίου.

Η σημαντικότερη παράδοση που συνδέεται με τη Θεοδώρα είναι ο εορτασμός της Κυριακής της Ορθοδοξίας. Κάθε πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί τιμούν την αποκατάσταση των εικόνων. Οι εκκλησίες γεμίζουν με πιστούς που συμμετέχουν σε λιτανείες, κρατώντας στα χέρια τους εικόνες, αναπαριστώντας συμβολικά την πομπή του 843 στην Κωνσταντινούπολη. Στο τέλος της λειτουργίας, συχνά αναγιγνώσκεται ο Συνοδικός Τόμος, που καταδικάζει την εικονομαχία και επιβεβαιώνει την Ορθόδοξη πίστη. Πολλές οικογένειες καθαρίζουν και τοποθετούν τις οικογενειακές τους εικόνες σε περίοπτη θέση στα σπίτια τους, ως ανάμνηση της νίκης της πίστης.