Όσιος Θεοφάνης πολιούχος Ναούσης ο θαυματουργός

Τον 16ο αιώνα, μια περίοδο έντονων κοινωνικών και θρησκευτικών αλλαγών στα Βαλκάνια υπό την Οθωμανική κυριαρχία, γεννήθηκε στη Ζούπα της Καστοριάς ο Φραγκίσκος, ο μετέπειτα Όσιος Θεοφάνης. Η οικογένειά του ήταν εύπορη και του πρόσφερε τη δυνατότητα να λάβει μόρφωση, κάτι όχι δεδομένο για την εποχή. Από μικρός έδειξε κλίση προς την πνευματική ζωή. Η περιοχή της Καστοριάς τότε διατηρούσε ισχυρούς δεσμούς με την Ορθόδοξη παράδοση, παρά την οθωμανική παρουσία, και αποτελούσε ένα ζωντανό κέντρο θρησκευτικής και πολιτιστικής δραστηριότητας.

Η παράδοση της Νάουσας αναφέρει πως ο Όσιος Θεοφάνης προστάτευσε την πόλη από τη μάστιγα της πανώλης. Σύμφωνα με τις τοπικές διηγήσεις, η ασθένεια είχε εξαπλωθεί στη Νάουσα, προκαλώντας πολλούς θανάτους. Οι κάτοικοι στράφηκαν στον Όσιο, ο οποίος, μέσω προσευχής και παρέμβασης, κατάφερε να σταματήσει την εξάπλωση της νόσου. Αυτό το γεγονός ενίσχυσε την πίστη των κατοίκων προς τον Όσιο και τον καθιέρωσε ως προστάτη της πόλης. Επιπλέον, του αποδίδονται και άλλες θεραπείες ασθενών, κυρίως όσων έπασχαν από διάφορες σωματικές παθήσεις, γεγονός που συνέβαλε στην καθιέρωσή του ως θαυματουργού.

Κάθε χρόνο, στις 19 Αυγούστου, η Νάουσα τιμά τον πολιούχο της, Όσιο Θεοφάνη, με μια λαμπρή πανηγυρική λειτουργία στην ομώνυμη Μονή του. Το μοναστήρι, χτισμένο από τον ίδιο τον Όσιο, γίνεται το επίκεντρο των εορτασμών. Μετά τη Θεία Λειτουργία, πλήθος κόσμου συμμετέχει στην περιφορά της τιμίας κάρας του Οσίου. Η πομπή διασχίζει τους δρόμους της πόλης, με ψαλμωδίες και θυμίαμα, ενώ οι κάτοικοι πασπαλίζουν λουλούδια στο πέρασμά της. Πολλοί πιστοί, κρατώντας αναμμένα κεριά, ακολουθούν την κάρα, ζητώντας την ευλογία του Οσίου. Το έθιμο της περιφοράς συμβολίζει την αδιάλειπτη παρουσία και προστασία του Οσίου στην πόλη. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι μικροπωλητές στήνουν τους πάγκους τους στην πλατεία της μονής, προσφέροντας τοπικά προϊόντα και γλυκίσματα, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα πανηγυριού, όπου η θρησκευτική ευλάβεια συναντά την τοπική παράδοση.