Όσιος Νικάνωρ ο θαυματουργός εν Ζάβορδα

Ο Όσιος Νικάνωρ, με κοσμικό όνομα Νικόλαος, γεννήθηκε περίπου το 1491 στην Γκούρα της Θεσσαλίας. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια και έλαβε αξιόλογη μόρφωση. Νέος ακόμα, πήγε στο Άγιον Όρος. Εκεί εκάρη μοναχός στη Μονή Διονυσίου και έλαβε το όνομα Νικάνωρ.

Ο Νικάνωρ, μετά από ένα διάστημα στο Άγιον Όρος, αναζήτησε μια πιο αυστηρή ασκητική ζωή. Περίπου το 1527, άφησε το Άγιον Όρος. Ταξίδεψε προς τη Δυτική Μακεδονία, μια περιοχή που βρισκόταν τότε υπό οθωμανική κυριαρχία. Επέλεξε μια απομονωμένη σπηλιά στα όρη του Ασκίου, κοντά στο χωριό Ζάβορδα των Γρεβενών, δίπλα στον ποταμό Αλιάκμονα, για να ασκητέψει.

Η παρουσία του Νικάνορα προσέλκυσε μαθητές που επιθυμούσαν να ακολουθήσουν το παράδειγμά του. Με τη βοήθεια αυτών και την υποστήριξη των ντόπιων, ο Νικάνωρ ξεκίνησε την ανέγερση της Ιεράς Μονής του Οσίου Νικάνορα, γνωστής και ως Μονή Ζάβορδας. Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1532 και ολοκληρώθηκαν το 1534.

Η μονή έγινε σημαντικό πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο για την περιοχή κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Προσέφερε καταφύγιο, εκπαίδευση και πνευματική στήριξη. Ο Όσιος Νικάνωρ κοιμήθηκε το 1549, σε βαθιά γεράματα. Τα λείψανά του φυλάσσονται στη μονή.

Οι τοπικές παραδόσεις αποδίδουν στον Όσιο Νικάνωρα μια σειρά από θαύματα. Αναφέρονται θεραπείες ασθενειών όπως τύφλωση, παράλυση και άλλες παθήσεις. Αναφέρονται επίσης εξορκισμοί και η προστασία της μονής από επιδρομές Οθωμανών, με τους επιδρομείς να τυφλώνονται ή να παραλύουν μέχρι να μετανοήσουν. Άλλες παραδόσεις κάνουν λόγο για παροχή νερού σε άνυδρες περιοχές και πολλαπλασιασμό τροφής σε περιόδους λιμού.

Η μνήμη του Οσίου Νικάνορα τιμάται κάθε χρόνο στις 3 Σεπτεμβρίου. Την ημέρα αυτή, διοργανώνεται πανηγυρική Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Ζάβορδας. Προσκυνητές συρρέουν από όλη τη Δυτική Μακεδονία και πέρα από αυτήν. Πραγματοποιείται λιτάνευση των ιερών λειψάνων του. Οι πιστοί προσφέρουν τάματα, ανάβουν κεριά και μοιράζονται τον παραδοσιακό άρτο. Στα γύρω χωριά, οι εορτασμοί συνεχίζονται με παραδοσιακούς χορούς και γλέντια. Η μονή, άλλωστε, παραμένει ένα ζωντανό πνευματικό κέντρο, πόλος έλξης για επισκέπτες και ερευνητές. Στην πόλη των Γρεβενών, τέλος, διοργανώνονται τα «Νικανόρεια», μια σειρά πολιτιστικών εκδηλώσεων αφιερωμένων στον Όσιο.