Όσιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος

Ο Νεόφυτος γεννήθηκε το 1134 στην Άσαμα, ένα μικρό χωριό κοντά στην Πάφο της Κύπρου. Η Κύπρος τότε αποτελούσε επαρχία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η περιοχή βίωνε συχνά πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές. Οι γονείς του, Αθανάσιος και Ευδοξία, ήταν αγρότες. Η οικογένεια ήταν φτωχή. Ο Νεόφυτος από μικρή ηλικία έδειξε κλίση προς την πνευματική ζωή. Οι γονείς του προσπάθησαν να τον αρραβωνιάσουν. Εκείνος αρνήθηκε, θέλοντας να ακολουθήσει μοναστικό βίο.

Σε ηλικία 18 ετών, γύρω στο 1152, ο Νεόφυτος έφυγε από το σπίτι του. Πήγε στη Μονή Αγίου Χρυσοστόμου στα Κουτζοβέντη, κοντά στην Κερύνεια. Εκεί υπηρέτησε ως βοηθός αγρότη για πέντε χρόνια. Αργότερα, έγινε μοναχός. Έμαθε να διαβάζει και να γράφει. Η επιθυμία του για μια πιο ασκητική ζωή τον οδήγησε να αναζητήσει έναν τόπο ερημίας. Προσπάθησε να βρει την κατάλληλη τοποθεσία στην Κύπρο. Έκανε ένα ταξίδι στους Αγίους Τόπους. Τελικά επέστρεψε στην Κύπρο.

Το 1159, ο Νεόφυτος βρήκε ένα απομονωμένο σπήλαιο κοντά στην Πάφο. Σήμερα εκεί βρίσκεται η ομώνυμη μονή. Άρχισε να ζει ως ερημίτης. Έσκαψε ο ίδιος το βράχο, διαμορφώνοντας το κελλί του, την εκκλησία και τον τάφο του. Η φήμη του εξαπλώθηκε γρήγορα. Πολλοί πιστοί άρχισαν να τον επισκέπτονται για πνευματική καθοδήγηση. Αυτό τον ώθησε να δημιουργήσει ένα μοναστήρι, το οποίο ονόμασε «Έγκλειστρα». Το 1187, ο επίσκοπος Πάφου Βασίλειος χειροτόνησε τον Νεόφυτο ιερέα. Του ανέθεσε την ηγουμενία της μονής.

Ο Νεόφυτος συνέγραψε πολλά έργα. Μεταξύ αυτών είναι ο «Τυπικός Λόγος». Το κείμενο περιγράφει την ίδρυση και την οργάνωση της μονής του, καθώς και τις ασκητικές του πρακτικές. Το έργο αποτελεί πολύτιμη πηγή πληροφοριών για τη μοναστική ζωή στην Κύπρο του 12ου αιώνα. Έγραψε επίσης ερμηνείες στην Αγία Γραφή και ομιλίες. Η δράση του συνέπεσε με την περίοδο της Τρίτης Σταυροφορίας και την κατάληψη της Κύπρου από τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο το 1191. Αυτά τα γεγονότα τον επηρέασαν βαθιά. Τα σχολίασε στα γραπτά του. Πέθανε σε βαθιά γεράματα, πιθανόν γύρω στο 1214. Τάφηκε στην Έγκλειστρα, στον τάφο που ο ίδιος είχε σκάψει.

Η παράδοση αναφέρει ότι ο Νεόφυτος επιτέλεσε διάφορα θαύματα. Λέγεται ότι θεράπευσε ασθενείς από τυφλότητα και παράλυση με την προσευχή του. Μια ιστορία μιλά για την ικανότητά του να προκαλεί βροχή σε περιόδους ξηρασίας. Επίσης, φέρεται να είχε το χάρισμα της διορατικότητας. Προέβλεπε μελλοντικά γεγονότα. Έδινε συμβουλές που αποδείχθηκαν σωτήριες για τους πιστούς. Αυτές οι αφηγήσεις συνέβαλαν στην εδραίωση της φήμης του.

Κάθε χρόνο, στις 12 Απριλίου, η μνήμη του Νεοφύτου τιμάται στην Κύπρο. Ειδικά στη Μονή του Αγίου Νεοφύτου στην Πάφο. Πλήθος πιστών συρρέουν στην μονή. Την παραμονή της εορτής τελείται πανηγυρικός Εσπερινός. Την ημέρα της εορτής τελείται Αρχιερατική Θεία Λειτουργία. Οι προσκυνητές επισκέπτονται την Έγκλειστρα. Είναι το σπήλαιο όπου ασκήτεψε ο Όσιος. Προσκυνούν τα λείψανά του. Αυτά φυλάσσονται σε ασημένια λειψανοθήκη. Πολλοί φέρνουν τάματα, όπως ασημένια ομοιώματα μελών του σώματος, ζητώντας την ίαση από ασθένειες. Συνηθίζεται επίσης να ανάβουν κεριά και να προσφέρουν λάδι. Πωλούνται τοπικά προϊόντα, όπως μέλι και βότανα, στην αγορά που στήνεται γύρω από τη μονή. Ο ήχος των ψαλμών πλημμυρίζει τον χώρο, δημιουργώντας μια κατανυκτική ατμόσφαιρα.