Όσιος Ιουστινιανός Β΄ ο βασιλεύς

Το 668 γεννήθηκε ο Ιουστινιανός Β΄. Το 685, σε ηλικία δεκαέξι ετών, ανέβηκε στον βυζαντινό θρόνο. Ήταν ο τελευταίος αυτοκράτορας της δυναστείας του Ηρακλείου. Στην αρχή της βασιλείας του, πέτυχε νίκες εναντίον Αράβων και Βουλγάρων. Αυτό οδήγησε σε ευνοϊκές συνθήκες. Οργάνωσε μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών. Μετέφερε Σλάβους από τα Βαλκάνια στη Μικρά Ασία και Κύπριους στην Κύζικο. Στόχος του ήταν να ενισχύσει τον αυτοκρατορικό έλεγχο και τους στρατιωτικούς πόρους. Αυτές οι πολιτικές, αν και στρατηγικές, προκάλεσαν συχνά δυσαρέσκεια. Αντιμετώπισε εσωτερική αντίδραση λόγω της σκληρής φορολογίας. Η φορολογία χρηματοδοτούσε φιλόδοξα κτιριακά έργα και συντηρούσε τον στρατό.

Το 695, η πρώτη του βασιλεία τερματίστηκε απότομα. Μια λαϊκή εξέγερση, τροφοδοτούμενη από τη δυσαρέσκεια για τη φορολογική του πολιτική και τη συμπεριφορά του προς την αριστοκρατία, τον ανέτρεψε. Ο στρατηγός Λεόντιος κατέλαβε την εξουσία. Ο Ιουστινιανός ακρωτηριάστηκε (του έκοψαν τη μύτη, εξ ου και το προσωνύμιο «Ρινότμητος»). Τον εξόρισαν στη Χερσώνα της Κριμαίας. Ο ακρωτηριασμός σκόπευε να τον αποκλείσει από μελλοντική διακυβέρνηση. Η βυζαντινή παράδοση απαιτούσε ο αυτοκράτορας να είναι σωματικά άρτιος.

Παρά τον ακρωτηριασμό και την εξορία, ο Ιουστινιανός διατηρούσε την φιλοδοξία να ανακτήσει τον θρόνο του. Πέρασε αρκετά χρόνια στη Χερσώνα. Έπειτα κατέφυγε στους Χαζάρους και μετά στους Βουλγάρους. Εκεί συμμάχησε με τον Τέρβελ, τον Βούλγαρο Χάνο. Το 705, με βουλγαρική και σλαβική υποστήριξη, ο Ιουστινιανός ξεκίνησε μια τολμηρή εκστρατεία κατά της Κωνσταντινούπολης. Κατάφερε να μπει στην πόλη από ένα αφύλακτο υδραγωγείο. Ανέκτησε την αυτοκρατορική του εξουσία, εκτελώντας τον Λεόντιο και τον Τιβέριο Γ΄, τον διάδοχο του Λεόντιου.

Η δεύτερη βασιλεία του (705-711) χαρακτηρίστηκε από ακραία εκδικητικότητα και παράνοια. Επιδίωξε εκδίκηση εναντίον όσων τον είχαν ανατρέψει και των υποστηρικτών τους. Αυτό οδήγησε σε μια περίοδο τρόμου και εκτεταμένων εκτελέσεων. Οι σκληρές πολιτικές του αποξένωσαν περαιτέρω τον λαό και την αριστοκρατία. Επίσης, οργάνωσε τιμωρητικές εκστρατείες εναντίον της Ραβέννας και της Χερσώνας. Αυτές οι ενέργειες επιδείνωσαν την εσωτερική αστάθεια της αυτοκρατορίας. Η αυτοκρατορία βρισκόταν υπό τεράστια πίεση αυτή την περίοδο, από εξωτερικές απειλές και εσωτερικές διαμάχές. Μια ακόμη εξέγερση ακολούθησε. Το 711, μια εξέγερση στη Χερσώνα, με την υποστήριξη των Χαζάρων, ανακήρυξε αυτοκράτορα τον Φιλιππικό Βαρδάνη. Ο Ιουστινιανός συνελήφθη και εκτελέστηκε. Έτσι τελείωσε η δυναστεία του Ηρακλείου και ένα ταραχώδες κεφάλαιο της βυζαντινής ιστορίας. Η ζωή του Ιουστινιανού δείχνει μια άγρια αποφασιστικότητα και έναν καταστροφικό αυταρχισμό.

Οι ιστορικές πηγές δεν αναφέρουν συγκεκριμένα θαύματα του Ιουστινιανού Β΄ κατά τη διάρκεια της ζωής του ή αμέσως μετά τον θάνατό του. Η αγιοποίησή του αναπτύχθηκε πολύ αργότερα, μέσα σε ορισμένες Ορθόδοξες παραδόσεις. Επικεντρώνεται κυρίως στα πάθη και τη μετάνοιά του, όχι σε θαυματουργές πράξεις. Η αφήγηση τονίζει συχνά την υπομονή του στην εξορία και τον ακρωτηριασμό. Θεωρεί τα γεγονότα αυτά ως πνευματική δοκιμασία. Κάποια μεταγενέστερα αγιολογικά κείμενα ίσως υπονοούν θεϊκή παρέμβαση στην επάνοδό του στην εξουσία ή στην αντοχή του. Ωστόσο, αυτές είναι περισσότερο ερμηνείες παρά σαφείς περιγραφές θαυμάτων. Η αγιοσύνη του φαίνεται να πηγάζει από μια μεταγενέστερη επανεκτίμηση της ζωής του. Η επανεκτίμηση βλέπει τα πάθη του ως λυτρωτικά, αντί για μια ιστορία θαυματουργών πράξεων.

Δεν υπάρχουν ευρέως καταγεγραμμένες, ζωντανές λαϊκές παραδόσεις, πανηγύρια ή συγκεκριμένα τελετουργικά για τον Όσιο Ιουστινιανό Β΄ στη σύγχρονη Ορθόδοξη πρακτική. Αυτό τον διαχωρίζει από πολλούς άλλους αγίους. Η τιμή προς το πρόσωπό του είναι κυρίως λειτουργική. Συμβαίνει σε μοναστικά πλαίσια ή σε συγκεκριμένους ναούς που τον τιμούν. Η εορτή του είναι στις 16 Ιουλίου (ή 15 Ιουλίου, ανάλογα με το ημερολόγιο και την τοπική παράδοση). Συχνά τιμάται μαζί με τη μητέρα του Αναστασία και τον γιο του Τιβέριο Δ΄. Η μνήμη του επικεντρώνεται συνήθως στην αντοχή και τα πάθη του, παρά σε λαϊκές εορταστικές εκδηλώσεις. Δεν έχουν καταγραφεί ευρέως συγκεκριμένα τοπικά έθιμα ή αισθητηριακές λεπτομέρειες, όπως ειδικά φαγητά, λιτανείες ή μοναδικές προσφορές. Η μνήμη του διατηρείται κυρίως μέσω των εκκλησιαστικών ακολουθιών και των αγιολογικών αναγνωσμάτων.