Οσιομάρτυς Ελέσης εν Κυθήροις

Τα Κύθηρα, περίπου τον 10ο αιώνα, αντιμετώπιζαν αναταραχή. Η Βυζαντινή αυτοκρατορία δεχόταν συνεχείς απειλές, κυρίως από Αραβικές επιδρομές στο Αιγαίο. Το νησί, στρατηγικά τοποθετημένο, ήταν συχνά στόχος πειρατών. Αυτό επηρέαζε την κοινωνική και οικονομική ζωή. Οι κάτοικοι ζούσαν με τον φόβο. Η θρησκευτική πίστη συχνά λειτουργούσε ως καταφύγιο. Η περιοχή ήταν αραιοκατοικημένη, με μικρούς οικισμούς και μοναστήρια να αναπτύσσονται σε απομονωμένες τοποθεσίες.

Η Ελέσα, κόρη πλούσιου άρχοντα από τη Μονεμβασία της Πελοποννήσου, αντιμετώπισε μια δύσκολη απόφαση. Γεννημένη γύρω στο 900 μ.Χ., αρνήθηκε, σύμφωνα με τις παραδόσεις, έναν γάμο που της είχε επιβληθεί από την οικογένειά της. Επιθυμούσε μια ζωή αφιερωμένη στον Θεό, μακριά από κοσμικές δεσμεύσεις. Η φυγή της από την πατρική εστία ήταν τολμηρή και επικίνδυνη για την εποχή. Την οδήγησε στα Κύθηρα, ένα νησί με σχετική απομόνωση.

Στα Κύθηρα, η Ελέσα βρήκε καταφύγιο σε μια σπηλιά κοντά στο χωριό Μυλοπόταμος. Προσπάθησε να ζήσει ασκητική ζωή. Η παρουσία της στο νησί δεν έμεινε κρυφή. Ο πατέρας της, έξαλλος από την άρνησή της και την εγκατάλειψη της οικογενειακής τιμής, την αναζήτησε με επιμονή. Η καταδίωξη δείχνει την ισχύ των πατριαρχικών δομών της εποχής. Η θέληση του πατέρα ήταν νόμος, η ανυπακοή θεωρούνταν σοβαρό παράπτωμα. Η Ελέσα αρνήθηκε να επιστρέψει και να υπακούσει στις απαιτήσεις του. Παρέμεινε σταθερή στην απόφασή της.

Η άρνηση της Ελέσας οδήγησε σε τραγικό τέλος. Ο πατέρας της, αφού την εντόπισε, την βασάνισε. Τελικά την αποκεφάλισε σε μια τοποθεσία κοντά στο σπήλαιο όπου ασκήτευε. Το γεγονός, που τοποθετείται γύρω στο 970 μ.Χ., καθιέρωσε την Ελέσα ως οσιομάρτυρα. Ο τάφος της έγινε τόπος προσκυνήματος. Γύρω από αυτόν αναπτύχθηκε αργότερα η Μονή της Οσίας Ελέσας. Η ιστορία της, πέρα από τον θρησκευτικό της χαρακτήρα, μαρτυρά τις κοινωνικές πιέσεις, τις οικογενειακές συγκρούσεις και την αναζήτηση πνευματικής ελευθερίας σε μια ταραγμένη εποχή.

Σύμφωνα με την παράδοση, μετά τον μαρτυρικό της θάνατο, το σώμα της Οσιομάρτυρος Ελέσας αναδύθηκε από τη θάλασσα. Άγγελοι το μετέφεραν σε ένα σημείο κοντά στο σπήλαιο όπου ασκήτευε. Εκεί, οι ντόπιοι το ενταφίασαν με ευλάβεια.

Ένα άλλο θαύμα που συνδέεται με την Ελέσα είναι η ανάβλυση αγιάσματος κοντά στον τόπο του μαρτυρίου της. Το νερό αυτό, λένε οι δοξασίες, έχει θεραπευτικές ιδιότητες, ιδίως για ασθένειες των ματιών ή άλλες σωματικές παθήσεις. Πολλοί πιστοί επισκέπτονται το μοναστήρι για να πιουν από αυτό το νερό ή να πλυθούν με αυτό, αναζητώντας ίαση.

Η Αγία θεωρείται προστάτιδα του νησιού από επιδρομές και καταστροφές. Υπάρχουν αναφορές σε περιπτώσεις όπου, μέσω της πρεσβείας της, τα Κύθηρα γλίτωσαν από κινδύνους.

Κάθε χρόνο, την 1η Αυγούστου, ημέρα της μνήμης της Οσιομάρτυρος Ελέσας, στα Κύθηρα γίνεται ένα μεγάλο πανηγύρι. Η Μονή της Αγίας Ελέσας, χτισμένη σε μια απότομη πλαγιά κοντά στον Μυλοπόταμο, γεμίζει με πιστούς από όλο το νησί, αλλά και επισκέπτες.

Την παραμονή, τελείται ο Μέγας Εσπερινός. Οι καμπάνες ηχούν στα γύρω βουνά. Ο αέρας γεμίζει με το άρωμα του θυμιάματος και των κεριών. Την κυρίως ημέρα, μετά τη Θεία Λειτουργία, γίνεται λιτάνευση της εικόνας της Αγίας γύρω από το μοναστήρι. Οι πιστοί ακολουθούν την πομπή ψάλλοντας ύμνους. Πολλοί κρατούν μικρά κλαδιά βασιλικού.

Μετά τις ακολουθίες, ακολουθεί παραδοσιακό γλέντι στην αυλή του μοναστηριού ή σε κοντινά χωριά. Στήνονται πάγκοι με τοπικά προϊόντα. Οι επισκέπτες απολαμβάνουν παραδοσιακά εδέσματα, όπως ψητό κρέας και τοπικά γλυκά. Η μουσική από βιολιά και λαούτα συνοδεύει τους χορούς. Η ατμόσφαιρα χαράς και κατάνυξης διαρκεί μέχρι αργά το βράδυ.