Οσία Θεοδώρα βασίλισσα Άρτης

Η Θεοδώρα Πετραλίφα γεννήθηκε περίπου το 1210-1215 στη Θεσσαλία. Ήταν κόρη του Σεβαστοκράτορα Ιωάννη Πετραλίφα και της Ελένης. Η οικογένειά της ήταν ισχυρή, με διασυνδέσεις στην αριστοκρατία της Ηπείρου και της Θεσσαλίας. Γύρω στο 1230, παντρεύτηκε τον Μιχαήλ Β΄ Κομνηνό Δούκα, Δεσπότη της Ηπείρου. Ο γάμος επισφράγισε μια σημαντική πολιτική συμμαχία μεταξύ των Πετραλίφων και του Δεσποτάτου της Ηπείρου, ένα από τα ισχυρότερα ελληνικά κράτη μετά την Δ’ Σταυροφορία.

Η ζωή της ως Δέσποινας περιλάμβανε πολιτικές αναταραχές και προσωπικές δυσκολίες. Ο Μιχαήλ Β’ είχε μια εξωσυζυγική σχέση με την Γαγγρινή, αποκτώντας παιδιά εκτός γάμου. Αυτή η κατάσταση ανάγκασε τη Θεοδώρα να εγκαταλείψει το παλάτι. Έζησε για ένα διάστημα σε ένα μικρό σπίτι κοντά στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην Άρτα. Αυτή η περίοδος εξορίας, αν και επώδυνη, την έφερε πιο κοντά στους απλούς ανθρώπους και στην εκκλησία.

Η Θεοδώρα επέστρεψε στην Αυλή, πιθανότατα μετά από παρέμβαση του κλήρου και της κοινής γνώμης της εποχής. Ανέκτησε τη θέση της και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανασυγκρότηση του Δεσποτάτου. Ήταν γνωστή για την ευλάβειά της και τη φιλανθρωπική της δράση. Ίδρυσε και ανακαίνισε πολλές εκκλησίες και μονές. Η πιο γνωστή είναι η Μονή της Παναγίας της Πορφυρογέννητης στην Άρτα, η οποία αργότερα μετονομάστηκε σε Αγία Θεοδώρα. Αυτή η δράση ενίσχυσε τη θρησκευτική και πολιτιστική ζωή της περιοχής.

Μετά τον θάνατο του Μιχαήλ Β΄ το 1268, η Θεοδώρα αποσύρθηκε από τα κοσμικά και έγινε μοναχή, υιοθετώντας το όνομα Θεοδώρα. Αφιέρωσε τα τελευταία χρόνια της ζωής της στην προσευχή και τη φιλανθρωπία, μέσα στη μονή που η ίδια είχε ιδρύσει. Πέθανε περίπου το 1280. Η μνήμη της διατηρήθηκε ζωντανή στην Άρτα και στην ευρύτερη περιοχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου, χάρη στη βασιλική της καταγωγή και την ενάρετη ζωή της.

Η παράδοση αναφέρει ότι η Θεοδώρα, κατά την περίοδο της εξορίας της, έζησε με μεγάλη φτώχεια. Μια αφήγηση της αποδίδει την αύξηση του σιταριού σε έναν φούρνο, ώστε να μπορέσει να θρέψει τους φτωχούς. Μια άλλη διήγηση αφορά την ίαση μιας γυναίκας που υπέφερε από σοβαρή ασθένεια, μετά από προσευχή της Θεοδώρας. Η ανάβλυση νερού από ξηρό έδαφος, για να ξεδιψάσουν οι διψασμένοι, είναι μια ακόμα ιστορία που συνδέεται με τη Θεοδώρα. Αυτές οι διηγήσεις αντικατοπτρίζουν την εικόνα της ως προστάτιδας των αδύναμων και των ανθρώπων που χρειάζονται βοήθεια.

Κάθε χρόνο στις 11 Μαρτίου, ημέρα της κοίμησής της, στην Άρτα γίνεται μεγάλη πανήγυρη στην εκκλησία της Αγίας Θεοδώρας, όπου φυλάσσεται το λείψανό της. Η λιτάνευση της εικόνας της στους δρόμους της πόλης συνοδεύεται από πλήθος κόσμου, σε μια ατμόσφαιρα κατάνυξης. Πολλοί πιστοί, ιδιαίτερα γυναίκες που αντιμετωπίζουν προβλήματα τεκνοποιίας ή οικογενειακές δυσκολίες, επισκέπτονται τον τάφο της στην εκκλησία. Αφήνουν τάματα και προσεύχονται για τη βοήθειά της. Μια συνηθισμένη προσφορά είναι τα μικρά κεντημένα υφάσματα που αφήνουν ως ευχαριστία για την εκπλήρωση των αιτημάτων τους. Στην ευρύτερη περιοχή της Άρτας, υπάρχουν ακόμα παλιά τραγούδια και διηγήσεις που μιλούν για την ενάρετη ζωή της βασίλισσας και τις θαυματουργές επεμβάσεις της, περνώντας από γενιά σε γενιά. Τοπικοί παραγωγοί προσφέρουν ψωμί και ελαιόλαδο την ημέρα της γιορτής της, μοιράζοντας τα στους πιστούς.