Νίκων ο προστάτης Λακωνίας

Ο Νίκων γεννήθηκε στα τέλη του 10ου αιώνα στην Παφλαγονία του Πόντου. Η διδασκαλία του, «Μετανοείτε», έγινε το σήμα κατατεθέν του. Σε νεαρή ηλικία, έγινε μοναχός στη μονή της Χρυσοπηγής στη Μικρά Ασία. Το 961 μ.Χ., ο Νικηφόρος Φωκάς ανακατέλαβε την Κρήτη. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία χρειαζόταν πνευματική ανασυγκρότηση στα απελευθερωμένα εδάφη. Χρειαζόταν επίσης εδραίωση της Ορθοδοξίας. Ο Νίκων ανέλαβε σημαντικό ιεραποστολικό έργο σε αυτή την προσπάθεια.

Περί το 961 μ.Χ., ο Νίκων πήγε στην Κρήτη. Εκεί, για αρκετά χρόνια, αναζωογόνησε τη χριστιανική πίστη, που είχε υποστεί πλήγματα κατά την αραβική κυριαρχία. Δίδασκε, κήρυττε και αναδιοργάνωνε εκκλησιαστικές δομές, συμβάλλοντας στην πνευματική αποκατάσταση του νησιού. Η ευγλωττία του και το προσωπικό του παράδειγμα έκαναν τη φήμη του να εξαπλωθεί. Μετά την Κρήτη, ο Νίκων συνέχισε το ιεραποστολικό του έργο σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Έφτασε τελικά στην Πελοπόννησο.

Στα τέλη του 10ου αιώνα, περίπου το 980-990 μ.Χ., ο Νίκων εγκαταστάθηκε στη Λακωνία, στην περιοχή της Σπάρτης. Η Λακωνία είχε δεχθεί επί αιώνες σλαβικές επιδρομές. Την εποχή εκείνη, ανασυγκροτούνταν υπό τη βυζαντινή κυριαρχία. Ο Νίκων έπαιξε κεντρικό ρόλο στην πνευματική και κοινωνική αναγέννηση της περιοχής. Κήρυττε συνεχώς το μήνυμα της μετάνοιας, χτίζοντας και ανακαινίζοντας εκκλησίες, ιδρύοντας μοναστήρια. Αντιμετώπιζε τις εναπομείνασες παγανιστικές λατρείες και τις διάφορες αιρέσεις. Η δράση του καθόρισε την εδραίωση της χριστιανικής ταυτότητας της Λακωνίας.

Ο Νίκων συνέχισε το έργο του στη Λακωνία μέχρι τον θάνατό του, στις αρχές του 11ου αιώνα. Ο τάφος του βρισκόταν στη Σπάρτη, όπου αργότερα χτίστηκε ναός προς τιμήν του. Η φράση «Μετανοείτε» έγινε συνώνυμη με το όνομά του, καθώς αποτελούσε την κεντρική του διδασκαλία. Η προσφορά του στην πνευματική ανασυγκρότηση της Λακωνίας, μετά από αιώνες αναταραχής, ήταν σημαντική για την ιστορία της περιοχής. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους αγίους της Πελοποννήσου.

Η παράδοση αναφέρει ότι ο Νίκων θεράπευσε πολλούς αρρώστους και απελευθέρωσε ανθρώπους από δαιμόνια. Αυτά τα γεγονότα ενίσχυσαν τη φήμη του μεταξύ του λαού. Μια γνωστή παράδοση συνδέει τον Νίκωνα με την προστασία της Σπάρτης από λοιμική ασθένεια. Λέγεται ότι οι προσευχές του έσωσαν την πόλη από την πανώλη. Η παράδοση του αποδίδει επίσης την προστασία της Σπάρτης από καταστροφικό σεισμό, που απείλησε την πόλη.

Κάθε χρόνο, στις 26 Νοεμβρίου, η Σπάρτη γιορτάζει τον πολιούχο της, Άγιο Νίκωνα. Γίνεται πανηγυρική Θεία Λειτουργία στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νίκωνα. Ακολουθεί λιτάνευση της εικόνας του αγίου στους δρόμους της πόλης, με τη συμμετοχή του κλήρου, των αρχών και πλήθους πιστών. Πολλοί κάτοικοι της Λακωνίας ονομάζονται Νίκων ή Νικωνία, δείχνοντας έτσι τον σεβασμό τους στον προστάτη τους. Στην περιοχή υπάρχουν αρκετοί ναοί και μοναστήρια αφιερωμένα στον Άγιο Νίκωνα, όπως η Μονή Αγίου Νίκωνος στον Ταΰγετο. Αυτά διατηρούν ζωντανή τη μνήμη και τη λατρεία του.