Μέγας Βασίλειος

Περίπου το 329 μ.Χ., στην Καισάρεια της Καππαδοκίας, γεννήθηκε ο Βασίλειος. Η οικογένειά του ήταν εύπορη και διακεκριμένη. Ο παππούς του είχε μαρτυρήσει για την πίστη του. Οι γονείς του, Βασίλειος ο Πρεσβύτερος και Εμμέλεια, ήταν βαθιά θρησκευόμενοι. Από αυτή την οικογένεια προήλθαν και άλλοι σημαντικοί εκκλησιαστικοί άνδρες: ο Γρηγόριος Νύσσης, ο Πέτρος Σεβαστείας και η Οσία Μακρίνα η Νεότερη.

Ο Βασίλειος έλαβε εξαιρετική μόρφωση. Σπούδασε αρχικά στην Καισάρεια, μετά στην Κωνσταντινούπολη και τέλος στην Αθήνα. Εκεί γνωρίστηκε και ανέπτυξε στενή φιλία με τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό. Συμμαθητής τους ήταν και ο μετέπειτα αυτοκράτορας Ιουλιανός ο Παραβάτης. Ο Βασίλειος διακρίθηκε στη ρητορική, τη φιλοσοφία, την αστρονομία και την ιατρική. Η πνευματική του κατάρτιση ήταν ευρύτατη.

Με την επιστροφή του στην Καισάρεια, ο Βασίλειος δίδαξε για λίγο ρητορική. Ωστόσο, η αδελφή του, Μακρίνα, τον επηρέασε να στραφεί στον ασκητικό βίο. Επισκέφθηκε μοναστικά κέντρα στην Αίγυπτο, την Παλαιστίνη και τη Συρία για να μελετήσει τον μοναχισμό. Στη συνέχεια, ίδρυσε δική του μοναστική κοινότητα στον Πόντο, στην περιοχή της Αννεσών. Εκεί συνέγραψε τους μοναστικούς κανόνες που επηρέασαν βαθιά τον Ανατολικό μοναχισμό.

Το 365 μ.Χ., ο επίσκοπος Ευσέβιος της Καισάρειας χειροτόνησε τον Βασίλειο πρεσβύτερο. Ο Βασίλειος έγινε στενός σύμβουλος του επισκόπου. Το 370 μ.Χ., τον διαδέχθηκε στον επισκοπικό θρόνο της Καισάρειας. Ως επίσκοπος, αντιμετώπισε σθεναρά τον Αρειανισμό, μια αίρεση που υποστήριζε ο αυτοκράτορας Ουάλης. Υπερασπίστηκε με θέρμη την Ορθόδοξη πίστη της Νίκαιας.

Οργάνωσε εκτεταμένο φιλανθρωπικό έργο. Ίδρυσε τη «Βασιλειάδα», ένα συγκρότημα που περιελάμβανε νοσοκομείο, πτωχοκομείο και ξενώνα. Καταπολέμησε τη διαφθορά. Ανέπτυξε πλούσιο συγγραφικό και επιστολικό έργο. Απεβίωσε την 1η Ιανουαρίου του 379 μ.Χ.

Μία από τις πιο γνωστές παραδόσεις μιλά για έναν Εβραίο τοκογλύφο. Αυτός είχε συνάψει γραπτό συμβόλαιο με τον διάβολο. Ο Βασίλειος, μέσω προσευχής, φέρεται να έκανε το συμβόλαιο να εμφανιστεί στην εκκλησία. Ο τοκογλύφος μετάνιωσε. Άλλες αφηγήσεις περιγράφουν θεραπείες ασθενών. Ο Βασίλειος τις πραγματοποιούσε με προσευχή και χρίσμα. Υπάρχουν επίσης αναφορές για προφητείες. Λέγεται ότι προείδε τον θάνατο ενός αξιωματούχου που τον αντιμάχοταν. Τέλος, το «θαύμα του ψωμιού» συνδέεται με την παράδοση της Βασιλόπιτας.

Κάθε Πρωτοχρονιά, τα ελληνικά σπίτια κόβουν τη Βασιλόπιτα. Μέσα κρύβεται ένα φλουρί. Ο τυχερός που το βρίσκει, πιστεύεται ότι θα έχει καλή τύχη όλο τον χρόνο. Η γιορτή του τιμάται την 1η Ιανουαρίου. Πολλές εκκλησίες φέρουν το όνομά του. Στις εικόνες, ο Μέγας Βασίλειος απεικονίζεται ως επίσκοπος, κρατώντας συνήθως ένα Ευαγγέλιο ή ειλητάριο. Στις 30 Ιανουαρίου, γιορτάζονται οι Τρεις Ιεράρχες – ο Βασίλειος, ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Αυτή η ημέρα έχει ιδιαίτερη σημασία για την παιδεία, καθώς θεωρούνται προστάτες των γραμμάτων.