Λουκάς ο Ευαγγελιστής

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς, ένας από τους τέσσερις Ευαγγελιστές, δεν ήταν μέλος των Δώδεκα Αποστόλων. Η εκκλησιαστική παράδοση και οι πρώιμες μαρτυρίες τοποθετούν την καταγωγή του Λουκά στην Αντιόχεια της Συρίας. Εκείνη την εποχή, η Αντιόχεια ήταν μια μεγάλη, κοσμοπολίτικη πόλη. Χαρακτηριζόταν από τον ελληνιστικό πολιτισμό της και την πολυπολιτισμικότητά της. Ο Λουκάς ήταν μορφωμένος, Έλληνας εκ γενετής ή τουλάχιστον ελληνόφωνος. Είχε σπουδάσει ιατρική. Ο Απόστολος Παύλος τον αναφέρει στην επιστολή του προς τους Κολοσσαείς (Κολ. 4:14) ως “Λουκά τον αγαπημένο γιατρό”. Η αναφορά αυτή τεκμηριώνει τον κοινωνικό του ρόλο και τη μόρφωσή του.
Ο Λουκάς συνεργάστηκε στενά με τον Απόστολο Παύλο. Τον συνόδευσε σε πολλές από τις ιεραποστολικές του περιοδείες, ιδίως στη δεύτερη και την τρίτη. Τα χωρία “εμείς” στις Πράξεις των Αποστόλων επιβεβαιώνουν την παρουσία του Λουκά δίπλα στον Παύλο. Τα χωρία αυτά υποδεικνύουν την παρουσία του συγγραφέα σε συγκεκριμένα γεγονότα. Η στενή τους σχέση υποδηλώνει τον ρόλο του Λουκά ως αυτόπτη μάρτυρα ή άμεσου αποδέκτη πληροφοριών από πρωτογενείς πηγές σχετικά με τη ζωή και το έργο του Παύλου.
Το Ευαγγέλιο του Λουκά και οι Πράξεις των Αποστόλων είναι δύο τόμοι ενός ενιαίου έργου. Απευθύνονται στον “Θεόφιλο”. Η ταυτότητα του Θεόφιλου παραμένει άγνωστη. Πιθανώς ήταν ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος ή ένα συμβολικό όνομα. Ως συγγραφέας, ο Λουκάς διακρίνεται για την προσεκτική χρήση της ελληνικής γλώσσας και την ιστοριογραφική του προσέγγιση. Αναζήτησε τις πηγές του “από την αρχή” και συνέταξε μια “ακριβή αφήγηση”, όπως δηλώνει (Λουκάς 1:3). Ο Λουκάς έδωσε έμφαση στην οικουμενικότητα του μηνύματος του Χριστού. Έδωσε έμφαση στην αγάπη για τους φτωχούς, τους περιθωριοποιημένους και τις γυναίκες. Η ιστορική του ακρίβεια τον καθιστά ξεχωριστή μορφή στην πρώιμη χριστιανική λογοτεχνία.
Μετά τον θάνατο του Παύλου, οι πληροφορίες για τον Λουκά είναι ελάχιστες. Προέρχονται κυρίως από την παράδοση. Η παράδοση λέει ότι συνέχισε το ιεραποστολικό του έργο. Πιθανότατα εργάστηκε στην Ελλάδα, τη Δαλματία και την Ιταλία. Πιστεύεται ότι πέθανε γύρω στο 84 μ.Χ. στην Ελλάδα, πιθανότατα στη Θήβα. Εκεί θάφτηκε. Η εκκλησιαστική παράδοση του δίνει επίσης τον τίτλο του πρώτου αγιογράφου. Πιστεύεται ότι ζωγράφισε τις πρώτες εικόνες της Παναγίας, των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Η παράδοση αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί ιστορικά. Εξηγεί όμως γιατί θεωρείται ο προστάτης άγιος των αγιογράφων.

Ο Λουκάς, ως Ευαγγελιστής, δεν είναι γνωστός για τα θαύματα που έκανε ο ίδιος, όπως άλλοι Απόστολοι. Το έργο του επικεντρώθηκε στην καταγραφή των θαυμάτων του Ιησού Χριστού και των Αποστόλων. Η χριστιανική παράδοση συνδέει το όνομά του με τη θεραπεία ασθενών. Αυτό συμβαίνει μέσα από τα γραπτά του και τις εικόνες που λέγεται ότι ζωγράφισε. Για παράδειγμα, η παράδοση αναφέρει ότι οι εικόνες της Παναγίας που του αποδίδονται είχαν θεραπευτικές ιδιότητες για όσους τις προσκυνούσαν με πίστη.

Ο Άγιος Λουκάς τιμάται στις 18 Οκτωβρίου. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, την ημέρα αυτή, οι εκκλησίες του Αγίου Λουκά τελούν πανηγυρικές Θείες Λειτουργίες. Συχνά, μετά τη λειτουργία, προσφέρονται στους πιστούς παραδοσιακά εδέσματα. Αυτά περιλαμβάνουν ψωμί ή “κολυβοζούμι”, το οποίο είναι σιτάρι βρασμένο με σταφίδες και ξηρούς καρπούς. Στην Κρήτη, ειδικά σε χωριά με ναούς αφιερωμένους στον άγιο, οι κάτοικοι φέρνουν ελαιόλαδο και κρασί στην εκκλησία για ευλογία. Πιστεύουν ότι με αυτόν τον τρόπο προστατεύουν τις σοδειές τους. Στη Θήβα, όπου πιστεύεται ότι έχει ταφεί, γίνεται περιφορά της εικόνας του. Ακολουθούν πολιτιστικές εκδηλώσεις. Οι αγιογράφοι τιμούν τον προστάτη τους με ειδικές προσευχές και εκδηλώσεις στα σχολεία τους.