Κωνσταντίνος και Ελένη

Ο Γάιος Φλάβιος Βαλέριος Κωνσταντίνος γεννήθηκε στη Ναϊσσό της Δαρδανίας, σημερινή Νις της Σερβίας, περίπου το 272 μ.Χ. Ο πατέρας του, Κωνστάντιος Χλωρός, ήταν αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού και αργότερα ανακηρύχθηκε Καίσαρας και Αύγουστος στη Δύση. Η μητέρα του, Ελένη, καταγόταν από ταπεινή οικογένεια. Ο Κωνσταντίνος πέρασε τα νεανικά του χρόνια στην αυλή των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Γαλέριου. Εκεί απέκτησε άμεση γνώση της ρωμαϊκής πολιτικής και των διωγμών κατά των Χριστιανών. Το 305 μ.Χ., ο πατέρας του ανέλαβε τον τίτλο του Αυγούστου και ο Κωνσταντίνος τον συνόδευσε στις στρατιωτικές του εκστρατείες στη Βρετανία.

Μετά τον θάνατο του πατέρα του στο Εβόρακο, σημερινή Υόρκη, το 306 μ.Χ., οι λεγεώνες ανακήρυξαν τον Κωνσταντίνο Αύγουστο. Αυτή η ανακήρυξη ξεκίνησε μια περίοδο εμφυλίων πολέμων μέσα στην Τετραρχία. Η αποφασιστική μάχη έγινε το 312 μ.Χ. στη Μιλβία Γέφυρα, όπου ο Κωνσταντίνος νίκησε τον Μαξέντιο. Πριν από αυτή τη μάχη, η παράδοση αναφέρει ότι ο Κωνσταντίνος είδε ένα όραμα με το χριστιανικό μονόγραμμα “Χι-Ρο” και το μήνυμα “Εν τούτω Νίκα”. Αυτό το γεγονός θεωρείται καθοριστικό για τη στροφή του Κωνσταντίνου προς τον Χριστιανισμό και την ενεργή υποστήριξή του προς αυτόν.

Το 313 μ.Χ., ο Κωνσταντίνος, μαζί με τον Λικίνιο, εξέδωσε το Διάταγμα των Μεδιολάνων. Το διάταγμα αυτό αναγνώρισε την ανεξιθρησκία σε όλη την αυτοκρατορία, τερματίζοντας τους διωγμούς των Χριστιανών και αλλάζοντας ριζικά την πορεία της χριστιανικής πίστης. Ο Κωνσταντίνος ενοποίησε την αυτοκρατορία νικώντας τον Λικίνιο το 324 μ.Χ., και έγινε ο μοναδικός αυτοκράτορας. Η θρησκευτική του πολιτική υποστήριξε ενεργά την Εκκλησία. Συγκάλεσε την Α’ Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια το 325 μ.Χ. για να αντιμετωπίσει την αίρεση του Αρείου. Την ίδια περίοδο, η μητέρα του, Φλάβια Ιουλία Ελένη, έλαβε τον τίτλο της Αυγούστας και ασπάστηκε τον Χριστιανισμό. Η Ελένη, παρά την ταπεινή της καταγωγή από τη Δρεπάνη της Βιθυνίας, απέκτησε μεγάλη επιρροή και ξεκίνησε ένα εκτεταμένο φιλανθρωπικό και εκκλησιαστικό έργο.

Η σημαντικότερη κληρονομιά του Κωνσταντίνου ήταν η ίδρυση της Νέας Ρώμης, της Κωνσταντινούπολης, το 330 μ.Χ., σε στρατηγική θέση στο Βόσπορο. Η πόλη αυτή έγινε το νέο κέντρο της αυτοκρατορίας και αργότερα, της χριστιανικής πίστης. Η Ελένη, σε μεγάλη ηλικία, πραγματοποίησε ένα προσκύνημα στους Αγίους Τόπους γύρω στο 326-328 μ.Χ. Εκεί επέβλεψε την ανέγερση βασιλικών, όπως η Βασιλική της Γεννήσεως στη Βηθλεέμ. Η παράδοση της αποδίδει την εύρεση του Τιμίου Σταυρού στον Γολγοθά. Η Ελένη επέστρεψε στη Ρώμη με τμήματα του Σταυρού και πέθανε λίγο μετά, περίπου το 328-329 μ.Χ. Ο Κωνσταντίνος βαπτίστηκε λίγο πριν τον θάνατό του το 337 μ.Χ. στη Νικομήδεια. Η κοινή τους δράση καθόρισε την εξάπλωση του Χριστιανισμού και τη διαμόρφωση του μεσαιωνικού κόσμου.

Ο Κωνσταντίνος, πριν τη μάχη της Μιλβίας Γέφυρας το 312 μ.Χ., είδε στον ουρανό ένα λαμπρό σταυρό με την επιγραφή «Εν τούτω Νίκα». Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με τον Ευσέβιο Καισαρείας, τον οδήγησε να υιοθετήσει το χριστιανικό σύμβολο ως λάβαρο.
Η Αγία Ελένη, κατά το προσκύνημά της στους Αγίους Τόπους, ανακάλυψε τον Τίμιο Σταυρό του Χριστού, μαζί με τους σταυρούς των δύο ληστών, κάτω από την επιφάνεια του εδάφους στον Γολγοθά. Η παράδοση αναφέρει ότι η αυθεντικότητα του Σταυρού επιβεβαιώθηκε όταν ένα νεκρό σώμα αναστήθηκε με την επαφή του.

Η μνήμη των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης εορτάζεται στις 21 Μαΐου. Σε αυτή την ημέρα, οι εκκλησίες που είναι αφιερωμένες στο όνομά τους, όπως πολλές στην Ελλάδα και αλλού, πανηγυρίζουν με ειδικές λειτουργίες.
Είναι κοινή πρακτική οι οικογένειες να γιορτάζουν την ονομαστική εορτή των Κωνσταντίνων και Ελένων. Σε πολλά μέρη, κυρίως στην ύπαιθρο, οργανώνονται παραδοσιακά πανηγύρια με μουσική, χορό και τοπικά εδέσματα. Πολλά σχολεία, νοσοκομεία και ιδρύματα φέρουν το όνομά τους, τιμώντας τη φιλανθρωπική τους δράση και τη συμβολή τους στον Χριστιανισμό. Σε ορισμένες περιοχές, οι αγρότες θεωρούν την ημέρα αυτή σημαντική για τις καλλιέργειές τους, συχνά συνδέοντάς την με την έναρξη ή το τέλος συγκεκριμένων γεωργικών εργασιών.