Κατάθεσις της τιμίας Εσθήτος της παναγίας Θεοτόκου εν Βλαχερναίς

Το 5ο αιώνα, η Κωνσταντινούπολη υποδέχθηκε ένα από τα πιο σεβαστά κειμήλια του Χριστιανισμού: την τιμία Εσθήτα, ή Μαφόριο, της Παναγίας. Αυτό το γεγονός, γνωστό ως Κατάθεσις της τιμίας Εσθήτος της Θεοτόκου στα Βλαχέρνες, αφορά την έλευση και τοποθέτηση του ιερού ενδύματος. Σύμφωνα με την παράδοση, δύο αδελφοί, ο Γάλβιος και ο Κάνδιδος, ανακάλυψαν την Εσθήτα σε μια οικία στην Παλαιστίνη. Εκεί, μια ευλαβής γυναίκα, απόγονος όσων είχαν παραστεί στην Κοίμηση της Θεοτόκου, φύλαγε το κειμήλιο. Οι αδελφοί μετέφεραν το ιερό ένδυμα στην Κωνσταντινούπολη.

Η άφιξη της Εσθήτος στην Κωνσταντινούπολη τοποθετείται στα μέσα του 5ου αιώνα. Ο αυτοκράτορας Λέων Α’ (457-474) και η αυτοκράτειρα Βερίνα υποδέχθηκαν το κειμήλιο με σεβασμό. Για τη στέγασή του, ο Λέων Α’ ανήγειρε τον Ναό της Θεοτόκου των Βλαχερνών, κοντά στα τείχη της πόλης. Αυτός ο ναός αναδείχθηκε σε κεντρικό προσκύνημα της Κωνσταντινούπολης. Το Μαφόριο θεωρήθηκε το πολυτιμότερο από τα κειμήλια του ναού. Η περιοχή των Βλαχερνών, στα βορειοδυτικά της πόλης, απέκτησε με αυτό τον τρόπο μεγάλη θρησκευτική σημασία.

Το Μαφόριο των Βλαχερνών συνδέθηκε στενά με την προστασία της Κωνσταντινούπολης από εισβολείς. Η παράδοση αποδίδει στην παρουσία του την απόκρουση της πολιορκίας των Αβάρων και των Περσών το 626 μ.Χ. Τότε, ο Πατριάρχης Σέργιος περιέφερε την Εσθήτα στα τείχη της πόλης. Οι εισβολείς υποχώρησαν. Αντίστοιχα, στις αραβικές πολιορκίες του 674-678 και του 717-718, αλλά και στην επίθεση των Ρως το 860 μ.Χ., οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης πίστεψαν ότι η Θεοτόκος προστάτεψε την πρωτεύουσα μέσω της Εσθήτος της. Αυτά τα γεγονότα ενίσχυσαν την πίστη στην Θεοτόκο ως την «Υπέρμαχο Στρατηγό» της Βασιλεύουσας.

Η Κατάθεσις της Εσθήτος καθιερώθηκε ως ετήσια εορτή στις 2 Ιουλίου. Ήταν μία από τις σημαντικότερες εορτές του βυζαντινού εορτολογίου. Το κειμήλιο παρέμεινε στα Βλαχέρνες έως την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους το 1204. Μετά την κατάληψη της πόλης, η Εσθήτα, όπως και πολλά άλλα ιερά αντικείμενα, χάθηκε ή διασκορπίστηκε. Κομμάτια της εμφανίστηκαν αργότερα σε διάφορα μέρη της Δύσης, με διεκδικήσεις γνησιότητας. Η μνήμη της Καταθέσεως, όμως, συνέχισε να τιμάται στην Ορθοδοξία, διατηρώντας τη σημασία της ως έκφραση πίστης στην προστασία της Θεοτόκου.

Η απόκρουση της πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης από Αβάρους και Πέρσες το 626 μ.Χ. Η παράδοση αναφέρει τον Πατριάρχη Σέργιο να περιφέρει την Εσθήτα στα τείχη, γεγονός που οδήγησε στην υποχώρηση των εισβολέων.Οι άμυνες της Κωνσταντινούπολης κατά τις αραβικές πολιορκίες του 7ου και 8ου αιώνα, όπως και κατά την επίθεση των Ρως το 860 μ.Χ., αποδόθηκαν στην προστασία της Θεοτόκου μέσω της Εσθήτος.

Κάθε χρόνο στις 2 Ιουλίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά την Κατάθεση της Εσθήτος. Σε πολλές ενορίες, ειδικά αυτές που τιμούν την Παναγία, τελούνται πανηγυρικές ακολουθίες και λιτανείες.Σε μοναστήρια και ναούς, κυρίως σε όσους διατηρούν αντίγραφα της εικόνας της Παναγίας των Βλαχερνών, οι πιστοί ψάλλουν τους ύμνους της εορτής. Έτσι θυμούνται την προστασία που προσέφερε η Θεοτόκος στην Κωνσταντινούπολη.Η εορτή δίνει την ευκαιρία στους πιστούς να δείξουν την πίστη τους στην Παναγία. Την τιμούν ως προστάτιδα και μεσίτρια, ζητώντας τη βοήθειά της στις δυσκολίες.