Ιάκωβος ο Απόστολος ο αδελφόθεος

Οι Πράξεις των Αποστόλων και οι επιστολές του Παύλου αναφέρουν τον Ιάκωβο ως αδελφό του Ιησού. Η ακριβής φύση αυτής της σχέσης, αν ήταν βιολογικός αδελφός, ετεροθαλής αδελφός ή ξάδελφος, παραμένει αντικείμενο θεολογικής συζήτησης. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τον θεωρεί γιο του Ιωσήφ από προηγούμενο γάμο. Ο Ιάκωβος ήταν ηγετική μορφή στην πρώιμη χριστιανική κοινότητα της Ιερουσαλήμ μετά την ανάσταση του Ιησού.

Μετά την Πεντηκοστή, οι περισσότεροι απόστολοι αποχώρησαν για ιεραποστολικό έργο. Ο Ιάκωβος ανέλαβε την ηγεσία της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων. Συγκάλεσε την πρώτη Αποστολική Σύνοδο γύρω στο 49 μ.Χ. Εκεί, ο Ιάκωβος διαχειρίστηκε τη θεολογική διαφωνία για την περιτομή των εθνικών προσήλυτων στον Χριστιανισμό και την τήρηση του Μωσαϊκού Νόμου. Η απόφασή του, καταγεγραμμένη στις Πράξεις (Κεφ. 15), διαμόρφωσε την κατεύθυνση. Οι εθνικοί δεν χρειαζόταν να περιτμηθούν. Έπρεπε όμως να απέχουν από ειδωλόθυτα, αίμα, πνικτά και πορνεία. Η απόφαση αυτή διατήρησε την επαφή με τις ιουδαϊκές παραδόσεις.

Ο Ιάκωβος είχε σημαντική επιρροή στην Ιερουσαλήμ. Διατηρούσε καλές σχέσεις με τους Ιουδαίους Φαρισαίους. Εκείνοι τον σέβονταν για την ευλάβειά του και την προσήλωσή του στον Νόμο. Ο ιστορικός Ιώσηπος αναφέρει ότι ο Ιάκωβος ήταν γνωστός για την ασκητική του ζωή, τις συνεχείς προσευχές και την τήρηση των ιουδαϊκών εθίμων. Αυτά του προσέδωσαν το προσωνύμιο «Δίκαιος». Η φήμη του συνέβαλε στην αποδοχή της χριστιανικής κοινότητας στην πόλη.

Ο θάνατος του Ιακώβου, γύρω στο 62 μ.Χ., περιγράφεται από τον Ιώσηπο και τον Ευσέβιο Καισαρείας, βασιζόμενοι σε παλαιότερες πηγές. Μαρτύρησε σε περίοδο αναρχίας στην Ιουδαία. Αυτή η περίοδος ακολούθησε τον θάνατο του Ρωμαίου επάρχου Φήστου και προηγήθηκε της άφιξης του διαδόχου του, Αλβίνου. Ο αρχιερέας Άννας ο Νεότερος εκμεταλλεύτηκε το κενό εξουσίας και παρέδωσε τον Ιάκωβο στο Σανχεντρίν. Ο Ιάκωβος καταδικάστηκε σε λιθοβολισμό. Ορισμένες αφηγήσεις αναφέρουν ότι τον έριξαν και από το πτερύγιο του Ναού. Η εκτέλεσή του προκάλεσε την κατακραυγή πολλών Ιουδαίων, ακόμη και Φαρισαίων, οι οποίοι θεώρησαν την πράξη του Άννα παράνομη και βίαιη.

Η παράδοση αναφέρει ότι ο Ιάκωβος είχε τη δύναμη να θεραπεύει ασθένειες και να εκδιώκει δαίμονες μέσω της προσευχής. Μια ιστορία αφηγείται ότι, κατά τη διάρκεια ενός λιμού στην Ιερουσαλήμ, οι προσευχές του Ιακώβου έφεραν βροχή και καρποφορία στη γη. Ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι, μετά τον θάνατό του, οι πιστοί που επισκέπτονταν τον τάφο του βίωναν θεραπείες.

Η μνήμη του Ιακώβου του Αδελφοθέου τιμάται κάθε χρόνο στις 23 Οκτωβρίου. Στην Ιερουσαλήμ, και ιδιαίτερα στο Αρμενικό Πατριαρχείο, όπου φυλάσσεται η έδρα του, τελείται ειδική λειτουργία. Εκεί, οι πιστοί προσέρχονται για να προσκυνήσουν τα λείψανά του και να ζητήσουν την ευλογία του. Η Ορθόδοξη Εκκλησία τελεί τη Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιακώβου, μια από τις αρχαιότερες λειτουργίες. Αυτό συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως στην Ιερουσαλήμ και σε μοναστήρια. Η λειτουργία αυτή διατηρεί στοιχεία των πρωτοχριστιανικών λατρευτικών πρακτικών. Περιλαμβάνει ιδιαίτερο τελετουργικό, αρχαίες ευχές και ύμνους.