Η μετάστασις του ευαγγελιστού Ιωάννου του θεολόγου

Το ρωμαϊκό κράτος του 1ου αιώνα μ.Χ. ήταν μια τεράστια αυτοκρατορία. Εκτεινόταν από τη Βρετανία έως τη Μεσοποταμία, με θρησκευτική ποικιλομορφία και πολιτική αναταραχή. Η εμφάνιση του χριστιανισμού προκάλεσε σημαντικές αντιδράσεις. Ο Ιωάννης, γιος του Ζεβεδαίου και αδελφός του Ιακώβου, καταγόταν από οικογένεια ψαράδων στη Γαλιλαία. Η Γαλιλαία ήταν επαρχία της Ιουδαίας. Ήταν γνωστή για τον αγροτικό της χαρακτήρα και την εγγύτητά της στην παράδοση. Ο Ιωάννης εντάχθηκε στους πρώτους μαθητές του Ιησού. Έγινε μέλος του εσωτερικού κύκλου των δώδεκα αποστόλων. Η παρουσία του καταγράφεται σε κρίσιμες στιγμές της διδασκαλίας του Ιησού, από τη Μεταμόρφωση μέχρι τον Μυστικό Δείπνο και τη Σταύρωση. Εκεί, ο Ιησούς του ανέθεσε τη φροντίδα της Παρθένου Μαρίας.
Μετά την Πεντηκοστή και τη διάδοση του Χριστιανισμού, ο Ιωάννης συνδέθηκε στενά με την Έφεσο. Ήταν ένα σημαντικό εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο της Μικράς Ασίας. Η Έφεσος ήταν μια κοσμοπολίτικη μητρόπολη. Εκεί βρισκόταν ο περίφημος ναός της Αρτέμιδος. Η πόλη ήταν ιδανική για τη διάδοση του Ευαγγελίου. Ο Ιωάννης ηγήθηκε της αυξανόμενης χριστιανικής κοινότητας. Οι δραστηριότητές του στην Έφεσο τον έφεραν σε σύγκρουση με τις ρωμαϊκές αρχές. Αυτοί έβλεπαν τον χριστιανισμό ως απειλή για την κρατική λατρεία και την κοινωνική τάξη.
Κατά τη διάρκεια των διωγμών του αυτοκράτορα Δομιτιανού, στα τέλη του 1ου αιώνα μ.Χ., ο Ιωάννης εξορίστηκε στην Πάτμο. Η Πάτμος ήταν ένα απομακρυσμένο νησί. Οι Ρωμαίοι τη χρησιμοποιούσαν συχνά ως τόπο εξορίας. Έγινε το καταφύγιο του αποστόλου. Εκεί, σύμφωνα με την παράδοση, έγραψε την Αποκάλυψη. Πρόκειται για ένα προφητικό κείμενο που περιγράφει οράματα για το τέλος των καιρών και τη νίκη του Χριστού. Η επιστροφή του στην Έφεσο, μετά τον θάνατο του Δομιτιανού και την άνοδο του Νέρβα ή του Τραϊανού, έφερε μια περίοδο έντονης συγγραφικής δραστηριότητας.
Στην Έφεσο, ο Ιωάννης έγραψε το τέταρτο Ευαγγέλιο, γνωστό ως “το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο”, καθώς και τρεις επιστολές. Το Ευαγγέλιό του διαφέρει από τα Συνοπτικά Ευαγγέλια. Επικεντρώνεται στη θεολογία και τη φύση του Λόγου. Η παράδοση λέει ότι ο Ιωάννης πέθανε στην Έφεσο σε μεγάλη ηλικία. Ήταν ο μόνος από τους Αποστόλους που δεν υπέστη μαρτυρικό θάνατο. Η “Μετάστασή του&#8221, δηλαδή η ταφή του, δεν περιγράφεται ως συμβατικός θάνατος. Αντίθετα, η παράδοση κάνει λόγο για μια μυστηριώδη εξαφάνιση από τον τάφο του. Άφησε πίσω του ένα άρωμα που μαρτυρούσε την αγιότητά του.

Η παράδοση καταγράφει πολλά θαύματα του Αγίου Ιωάννη. Σε αυτά περιλαμβάνονται: η μετατροπή σκληρών λίθων σε πολύτιμους λίθους στην Έφεσο, προκειμένου να πείσει τους τοπικούς ιερείς. Επίσης, η ανάσταση της Δρουσίλλας, μιας γυναίκας που είχε πεθάνει στην ίδια πόλη. Μια γνωστή ιστορία λέει ότι ήπιε ένα ποτήρι δηλητήριο χωρίς να πάθει τίποτα, γεγονός που τον συνδέει με την προστασία από τα δηλητήρια. Τέλος, ο ίδιος ο θάνατός του, η “Μετάσταση”, περιγράφεται ως μια μυστηριώδης εξαφάνιση από τον τάφο του, αφήνοντας πίσω του ένα αρωματικό σύννεφο.

Στην Πάτμο, το νησί της Αποκάλυψης, κάθε χρόνο στις 26 Σεπτεμβρίου, την ημέρα της Μεταστάσεως, γίνεται λιτανεία της εικόνας του Αγίου. Οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, που είναι χτισμένη πάνω από τη Χώρα. Μετά τη Θεία Λειτουργία, η εικόνα περιφέρεται στους δρόμους, συνοδεία ψαλμών και θυμιάματος. Οι πιστοί ακολουθούν με ευλάβεια, κρατώντας αναμμένα κεριά. Το άρωμα του θυμιάματος και οι μελωδίες των ύμνων γεμίζουν τον αέρα. Στην Έφεσο, όπου βρίσκεται ο τάφος του, προσκυνητές επισκέπτονται τον χώρο. Παλαιότερες παραδόσεις αναφέρουν ένα “μάννα” που αναδύεται από τον τάφο του κάθε χρόνο. Ήταν μια αρωματική σκόνη με θεραπευτικές ιδιότητες. Η παράδοση αυτή, αν και δεν είναι πλέον ορατή, διατηρείται στη συλλογική μνήμη. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, την ημέρα της γιορτής του, οι νοικοκυρές φτιάχνουν “αρτοκλασία” προς τιμήν του. Μοιράζουν το ευλογημένο ψωμί στους γείτονες και τους φίλους. Το κρασί έχει επίσης ιδιαίτερη θέση στις τελετές, καθώς ο Άγιος Ιωάννης συνδέεται με τον Μυστικό Δείπνο.