Γρηγόριος επίσκοπος Νύσσης

Ο Γρηγόριος, επίσκοπος Νύσσης, γεννήθηκε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας γύρω στο 335 μ.Χ. Η οικογένειά του ήταν επιφανής και βαθιά θρησκευόμενη, με τον παππού και τη γιαγιά του να έχουν υποστεί διωγμούς υπό τον Διοκλητιανό. Ήταν ο μικρότερος αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου και της Μακρίνας της νεότερης. Αρχικά ακολούθησε κοσμική καριέρα, πιθανότατα ως ρήτορας, και παντρεύτηκε τη Θεοσεβία. Η επιρροή του Βασιλείου και της Μακρίνας τον οδήγησε τελικά στην εκκλησιαστική ζωή.
Χειροτονήθηκε επίσκοπος Νύσσης περίπου το 372 μ.Χ. από τον αδελφό του Βασίλειο. Η Νύσσα ήταν μια μικρή και πολιτικά ασήμαντη επισκοπή στην Καππαδοκία. Η θητεία του στην επισκοπή ήταν ταραγμένη. Η Εκκλησία βρισκόταν στη μέση της αρειανής διαμάχης. Οι αντίπαλοί του Αρειανοί τον κατηγόρησαν για κατάχρηση εκκλησιαστικών κεφαλαίων. Οι κατηγορίες αυτές είχαν πιθανώς πολιτικά κίνητρα. Αυτό οδήγησε στην εξορία του από τη Νύσσα γύρω στο 375 μ.Χ. Επέστρεψε στην επισκοπή του μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα Ουάλη το 378 μ.Χ. Ο θάνατος του Ουάλι άλλαξε το πολιτικό και θρησκευτικό κλίμα.
Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Βασιλείου το 379 μ.Χ., ο Γρηγόριος έγινε κορυφαίος υπερασπιστής της ορθοδοξίας της Νίκαιας. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στη Δεύτερη Οικουμενική Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης το 381 μ.Χ. Εκεί, οι θεολογικές του θέσεις ήταν καθοριστικές. Τα συγγράμματά του είναι εκτενή και βαθιά. Περιλαμβάνει έργα όπως το Περί της κατασκευής του ανθρώπου, τον Μεγάλο Κατηχητικό Λόγο, το Περί ψυχής και ανάστασης, καθώς και πολυάριθμες ομιλίες και επιστολές.
Ο Γρηγόριος θεωρείται ένας από τους τρεις Καππαδόκες Πατέρες, μαζί με τον αδελφό του Βασίλειο και τον Γρηγόριο Ναζιανζηνό. Διακρίθηκε για το φιλοσοφικό του βάθος, τη μυστικιστική του θεολογία και την αταλάντευτη υπεράσπιση της Αγίας Τριάδας. Η συμβολή του στη διαμόρφωση της χριστιανικής σκέψης ήταν καθοριστική. Πέθανε κάποια στιγμή μετά το 394 μ.Χ., πιθανότατα γύρω στο 395 μ.Χ.

Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες, ευρέως καταγεγραμμένες θαυματουργικές πράξεις που να αποδίδονται στον Γρηγόριο κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η κληρονομιά του επικεντρώνεται στις πνευματικές και θεολογικές του συνεισφορές, παρά στα θαύματα με την αυστηρή έννοια του όρου. Η φήμη του ως δασκάλου και συγγραφέα επισκιάζει τυχόν μεταγενέστερες αγιογραφικές προσθήκες για θαύματα.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Γρηγορίου, Επισκόπου Νύσσης, στις 10 Ιανουαρίου κάθε έτους. Η προσκύνησή του αποτελεί μέρος των γενικών εκκλησιαστικών πρακτικών για τους μεγάλους Πατέρες της Εκκλησίας. Δεν υπάρχουν ιδιαίτερες τοπικές παραδόσεις, έθιμα ή τελετουργίες που να συνδέονται αποκλειστικά με το πρόσωπό του στη σύγχρονη Ελλάδα. Η τιμή του εκφράζεται μέσα από τη Θεία Λειτουργία και τα υμνολογικά κείμενα, τα οποία αναδεικνύουν το θεολογικό του έργο και την πνευματική του ακτινοβολία.