Ελευθέριος ο ιερομάρτυς και Ανθία η μητέρα

Ο Ελευθέριος και η μητέρα του, Ανθία, έζησαν τον 2ο αιώνα μ.Χ. Αυτή ήταν μια εποχή έντονων διωγμών κατά των Χριστιανών στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι πηγές διαφωνούν για την ακριβή χρονολογία του μαρτυρίου τους, τοποθετώντας το είτε στην περίοδο του αυτοκράτορα Αδριανού είτε αργότερα, επί Κομμόδου. Η αφήγηση τους εντοπίζει στην περιοχή της Ρώμης ή στην Ιλλυρία. Η Ανθία, γυναίκα ευγενούς καταγωγής, ασπάστηκε κρυφά τον Χριστιανισμό. Ο Ελευθέριος, γιος της, ανατράφηκε με τις χριστιανικές αρχές από τη μητέρα του.

Ο Ελευθέριος χειροτονήθηκε διάκονος, πρεσβύτερος και επίσκοπος της Ιλλυρίας σε πολύ νεαρή ηλικία. Αυτό ήταν ασυνήθιστο για την εποχή και δείχνει την εκτίμηση στην πνευματική του ωριμότητα. Οι ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι διακρίθηκε στο ποιμαντικό του έργο. Είχε την ικανότητα να κηρύττει και να προσελκύει νέους πιστούς. Αυτό τον έφερε σε σύγκρουση με τις ρωμαϊκές αρχές.

Οι διωγμοί εντάθηκαν. Ο Ελευθέριος συνελήφθη κατόπιν εντολής του αυτοκράτορα. Μαζί του συνελήφθη και η μητέρα του, Ανθία. Τους βασάνισαν για να αποκηρύξουν την πίστη τους. Η αφήγηση των μαρτυρίων τους περιγράφει την ακλόνητη στάση τους απέναντι στις πιέσεις. Αρνήθηκαν να θυσιάσουν στα ειδωλολατρικά είδωλα.

Και οι δύο οδηγήθηκαν στον μαρτυρικό θάνατο. Ο Ελευθέριος αποκεφαλίστηκε. Ακολούθως, εκτελέστηκε και η μητέρα του, Ανθία. Ο θάνατός τους τοποθετείται στις 15 Δεκεμβρίου. Αυτή η ημερομηνία τιμά τη μνήμη τους. Η παράδοση αναφέρει ότι τα λείψανά τους μεταφέρθηκαν και ενταφιάστηκαν σε διάφορες περιοχές. Σημαντικοί τόποι λατρείας είναι η Ρώμη και αργότερα η Κέρκυρα, όπου υπάρχουν ναοί αφιερωμένοι σε αυτούς.

Οι λαϊκές παραδόσεις συνδέουν τον Άγιο Ελευθέριο με διάφορα θαύματα, κυρίως μετά τον θάνατό του. Μια γνωστή αφήγηση μιλά για τη θεραπεία αρρώστων. Ειδικά γυναίκες με προβλήματα στην εγκυμοσύνη ή τον τοκετό, αλλά και παιδιά, φέρονται να βρήκαν ίαση. Αναφέρεται ότι κατά την μετακομιδή των λειψάνων του, αυτά ανέδυαν ευωδία και θεράπευαν όσους τα άγγιζαν με πίστη. Σε κάποιες τοπικές διηγήσεις, ο Άγιος συνδέεται με την προστασία από λοιμούς και αρρώστιες.

Κάθε χρόνο, στις 15 Δεκεμβρίου, τιμάται η μνήμη του Αγίου Ελευθερίου και της μητέρας του, Ανθίας. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ειδικά στην Κέρκυρα, όπου φυλάσσονται τμήματα των λειψάνων του, γίνονται λιτανείες με την εικόνα του. Γυναίκες που θέλουν να μείνουν έγκυες ή έχουν δυσκολίες στην εγκυμοσύνη προσφέρουν τάματα, χρυσαφικά ή υφάσματα, στην εικόνα του Αγίου. Σε κάποια μέρη, φτιάχνουν ειδικά ψωμιά ή κουλούρια, τα “ελευθέρια”. Αυτά ευλογούνται στην εκκλησία και μοιράζονται στους πιστούς για υγεία και ευγονία. Μητέρες φέρνουν τα μωρά τους στην εκκλησία την ημέρα της γιορτής για να ευλογηθούν. Ζητούν την προστασία του Αγίου.