Δίκαιος Φινεές

Ο Φινεές, μια μορφή της Παλαιάς Διαθήκης, καταγράφεται στο βιβλίο των Αριθμών. Η δράση του λαμβάνει χώρα κατά την περίοδο της περιπλάνησης των Ισραηλιτών στην έρημο μετά την έξοδο από την Αίγυπτο. Συγκεκριμένα, η βιβλική αφήγηση τον τοποθετεί στις πεδιάδες του Μωάβ, στην περιοχή Σιττίμ. Οι Ισραηλίτες εκεί αντιμετώπιζαν εκτεταμένη ηθική χαλάρωση και θρησκευτική αποστασία.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε. Άνδρες από το Ισραήλ άρχισαν να συνάπτουν σχέσεις με γυναίκες από τον Μωάβ. Οι σχέσεις αυτές οδήγησαν στη λατρεία των ειδώλων των Μωαβιτών, κυρίως του Βάαλ του Φεγιόρ. Η θρησκευτική και ηθική παρέκκλιση προκάλεσε μια θανατηφόρα επιδημία που αφάνισε 24.000 Ισραηλίτες. Ο Μωυσής έλαβε εντολή να τιμωρήσει τους υπεύθυνους.
Ένα περιστατικό καθόρισε την πορεία του Φινέα. Ο Ζίμρι, ένας Ισραηλίτης, έφερε στη σκηνή του τον Μιδιανίτη Κόσβι. Το έκανε μπροστά στον Μωυσή και σε ολόκληρη την πενθούσα κοινότητα στην είσοδο της Σκηνής του Μαρτυρίου. Ο Φινεές, γιος του Ελεάζαρ και εγγονός του Ααρών, παρακολούθησε το γεγονός. Ο Φινεές, παρακινούμενος από ένθερμο ζήλο για τον νόμο του Θεού, πήρε μια λόγχη. Ακολούθησε τον Ζίμβρι και τον Κόσβι μέσα στη σκηνή. Τους λόγχισε, σκοτώνοντάς τους και τους δύο. Η επιδημία σταμάτησε αμέσως. Ο Θεός αναγνώρισε την πράξη του Φινέα. Έκανε μαζί του διαθήκη αιώνιας ιεροσύνης για τον ίδιο και τους απογόνους του. Η πράξη του εξασφάλισε αιώνια ιεροσύνη για τη γενιά του.
Ο Φινεές συμμετείχε επίσης στον πόλεμο κατά των Μαδιανιτών, γεγονός που περιγράφεται στο κεφάλαιο 31 των Αριθμών. Εκεί, ανέλαβε τα ιερά σκεύη και τις σάλπιγγες. Αργότερα, στο βιβλίο του Ιησού του Ναυή, κεφάλαιο 22, ο Φινέας ηγήθηκε μιας αντιπροσωπείας. Την έστειλε στις φυλές του Ρουβήν, του Γαδ και στη μισή φυλή του Μανασσή. Το έκανε όταν έχτισαν ένα βωμό κοντά στον Ιορδάνη ποταμό. Οι άλλες φυλές ανησυχούσαν. Φοβήθηκαν ότι οι φυλές αυτές εγκατέλειπαν τον Κύριο. Ο Φινέας παρενέβη με επιτυχία. Απέτρεψε έναν εμφύλιο πόλεμο και επιβεβαίωσε την πίστη τους. Η ιστορία του Φινέα δείχνει την αυστηρή τήρηση του θεϊκού νόμου. Δείχνει μια αποφασιστική, αν και βίαιη, πράξη για την υπεράσπισή του. Ο Θεός θεώρησε αυτή την πράξη ως δικαιοσύνη.

Η πιο σημαντική πτυχή που σχετίζεται με τον Φινέα είναι η άμεση παύση της επιδημίας. Αυτό συνέβη αμέσως μετά την πράξη του ζήλου του. Δεν ήταν ένα θαύμα που έκανε ο ίδιος. Ήταν μια άμεση θεϊκή παρέμβαση ως απάντηση στην πράξη του. Στα αρχαία κείμενα, αυτή η άμεση συνέπεια ερμηνεύεται συχνά ως υπερφυσικό σημάδι θεϊκής έγκρισης.

Δεν υπάρχουν εκτεταμένες, συγκεκριμένες λατρευτικές παραδόσεις ή γιορτές αφιερωμένες στον δίκαιο Φινέα. Τόσο στη σύγχρονη ελληνορθόδοξη πρακτική, όσο και γενικότερα, η μνήμη του τιμάται στο πλαίσιο της γενικής μνήμης των Παλαιοδιασπορικών Αγίων. Η ιστορία του παραμένει παράδειγμα ζήλου και αυστηρής τήρησης των εντολών του Θεού. Χρησιμοποιείται συχνά στον θεολογικό λόγο. Σήμερα δεν έχουν καταγραφεί γνωστές τοπικές τελετουργίες, γιορτές ή έθιμα με αισθητικές λεπτομέρειες που να σχετίζονται άμεσα με τον Φινέα.