Άγιος Θεόδωρος και οι συν αυτώ Φιλίππα Διόσκορος Σωκράτης και Διονύσιος

Το μαρτύριο του Αγίου Θεόδωρου και των συντρόφων του Φίλιππα, Διόσκουρου, Σωκράτη και Διονυσίου έλαβε χώρα στην Πέργη της Παμφυλίας κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου (138-161 μ.Χ.). Η Πέργη ήταν τότε μια σημαντική πόλη. Ήταν μια ακμάζουσα ρωμαϊκή επαρχία στη νότια ακτή της Μικράς Ασίας. Η στρατηγική της θέση την καθιστούσε τόπο συνάντησης πολλών πολιτισμών και θρησκειών. Ο ρωμαϊκός πολυθεϊσμός ήταν η επίσημη λατρεία. Οι χριστιανικές κοινότητες, αν και υπέφεραν από σποραδικές διώξεις, άρχισαν να οργανώνονται. Συχνά δέχονταν μεγάλη πίεση να ακολουθήσουν τις αυτοκρατορικές θρησκευτικές πρακτικές.
Ο Θεόδωρος, ένας νεαρός από την Αττάλεια (σημερινή Αττάλεια), ασπάστηκε τον χριστιανισμό σε νεαρή ηλικία. Η πίστη του τον έφερε σε άμεση σύγκρουση με τις ρωμαϊκές αρχές στην Πέργη. Αρνήθηκε να συμμετάσχει στις παραδοσιακές παγανιστικές θυσίες. Αυτή ήταν μια υποχρέωση που αναμενόταν από κάθε πολίτη. Η άρνησή του δεν ήταν απλώς μια θρησκευτική θέση. Θεωρήθηκε πράξη ανυπακοής κατά της αυτοκρατορικής λατρείας και, κατ’ επέκταση, κατά της εξουσίας του ρωμαϊκού κράτους. Ο αρχιεπίσκοπος της Παμφυλίας, Ουρβανός, διέταξε τη σύλληψη και ανάκρισή του.
Στη δίκη του, ο Θεόδωρος παρέμεινε ακλόνητος στις χριστιανικές του πεποιθήσεις. Η ακλόνητη πίστη του εντυπωσίασε, ίσως και ενέπνευσε, ορισμένους από τους παρευρισκόμενους. Μεταξύ αυτών ήταν ο Φίλιππος, ο Διόσκορος, ο Σωκράτης και ο Διονύσιος. Τα άτομα αυτά, συγκινημένα από το θάρρος του Θεόδωρου και την αλήθεια που βρήκαν στα λόγια του, δήλωσαν δημόσια τη χριστιανική τους πίστη. Αυτή η πράξη αλληλεγγύης σφράγισε τη μοίρα τους. Το ρωμαϊκό δίκαιο θεωρούσε την αποκήρυξη των ειδωλολατρικών θεών και την υιοθέτηση του χριστιανισμού θανάσιμο αδίκημα, ιδίως για όσους αψηφούσαν ανοιχτά το κράτος.
Ο Ουρβανός, βλέποντας την άρνησή τους να αποκηρύξουν την πίστη τους, υπέβαλε τον Θεόδωρο και τους συντρόφους του σε σκληρά βασανιστήρια. Οι ιστορικές αναφορές περιγράφουν διάφορες μορφές βασανιστηρίων. Σκοπός τους ήταν να κάμψουν το πνεύμα τους και να τους αναγκάσουν να εγκαταλείψουν τη νέα τους θρησκεία. Παρά τη βιαιότητα, υπέμειναν τα βάσανά τους με αξιοσημείωτο σθένος. Τελικά, καταδικάστηκαν σε θάνατο. Η εκτέλεσή τους, πιθανότατα με αποκεφαλισμό ή άλλες συνήθεις μεθόδους της εποχής, χρησίμευσε ως δημόσιο θέαμα. Σκοπός της ήταν να αποθαρρύνει άλλους από το να ασπαστούν τον χριστιανισμό. Ο θάνατός τους καθιέρωσε την ιδιότητά τους ως μαρτύρων στην πρώιμη χριστιανική κοινότητα, που έμειναν στην ιστορία για τη συλλογική τους μαρτυρία.

Θεραπεία ασθενών: Παραδόσεις αναφέρουν ότι μετά το μαρτύριό τους, ασθενείς που επισκέπτονταν τους τάφους τους ή επικαλούνταν τη βοήθειά τους, έβρισκαν ίαση. Αυτή η παράδοση είναι κοινή για πολλούς μάρτυρες της πρώιμης Εκκλησίας.Προστασία από κινδύνους: Κείμενα αναφέρουν περιστατικά όπου οι Άγιοι εμφανίζονταν σε πιστούς που αντιμετώπιζαν κινδύνους, προσφέροντας τους προστασία.

Σε ορισμένες κοινότητες, ιδίως σε εκείνες που έχουν ρίζες στη Μικρά Ασία, η γιορτή τους στις 21 Οκτωβρίου τιμάται με ειδικές λειτουργίες. Οι πιστοί φέρνουν προσφορές, όπως ψωμί και λάδι, στους ναούς. Οργανώνονται πομπές με τις εικόνες τους, ιδίως σε περιοχές με ιστορικούς δεσμούς με την Παμφυλία. Οι ζωές τους διαβάζονται ως ενίσχυση της πίστης και ως υπενθύμιση της δύναμης της εξομολόγησης σε δύσκολους καιρούς. Στις οικογένειες που φέρουν τα ονόματα των μαρτύρων, η ημέρα αυτή αποτελεί οικογενειακή γιορτή.