Άγιος Πολύκαρπος ο Ιερομάρτυς

Ο Πολύκαρπος γεννήθηκε γύρω στο 69 μ.Χ. στη Σμύρνη, μια σημαντική πόλη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στη Μικρά Ασία. Ο Ειρηναίος της Λυών, μαθητής του Πολύκαρπου, καταγράφει την άμεση μαθητεία του κοντά στον Απόστολο Ιωάννη τον Ευαγγελιστή. Αυτή η προσωπική σχέση με έναν από τους δώδεκα Αποστόλους έδωσε στον Πολύκαρπο ιδιαίτερη θέση στην πρώιμη χριστιανική Εκκλησία. Έγινε επίσκοπος της Σμύρνης, πιθανότατα πριν από το τέλος του 1ου αιώνα. Διατήρησε την επισκοπική του διακονία για πολλές δεκαετίες. Καθοδήγησε την τοπική κοινότητα σε μια περίοδο διαμόρφωσης και διωγμών.
Ως επίσκοπος, ο Πολύκαρπος διαχειρίστηκε μια ποικιλία προκλήσεων. Η Σμύρνη ήταν κόμβος εμπορίου και πολιτισμού. Φιλοξένησε μια ποικιλόμορφη κοινωνία. Ο χριστιανισμός προσπαθούσε να εδραιωθεί εκεί. Διατηρούσε στενές σχέσεις με άλλες χριστιανικές κοινότητες της εποχής. Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, επίσκοπος Αντιοχείας, επισκέφθηκε τον Πολύκαρπο στη Σμύρνη. Ο Ιγνάτιος βρισκόταν καθ’ οδόν προς το μαρτύριό του στη Ρώμη. Έγραψε μια επιστολή στον Πολύκαρπο, επαινώντας την πίστη και την ποιμαντική του φροντίδα. Η επιστολή του Πολύκαρπου προς Φιλιππησίους είναι ένα από τα παλαιότερα σωζόμενα χριστιανικά κείμενα εκτός της Καινής Διαθήκης. Αποτελεί πολύτιμη πηγή για τη θεολογία και την οργάνωση της πρώιμης Εκκλησίας. Μέσω αυτής της επιστολής, ο Πολύκαρπος καταπολέμησε αιρέσεις όπως ο δοκητισμός. Προέτρεπε τους πιστούς σε ενότητα και αρετή.
Γύρω στο 155 μ.Χ., ο Πολύκαρπος ταξίδεψε στη Ρώμη. Ήταν ήδη σε προχωρημένη ηλικία. Εκεί συναντήθηκε με τον Πάπα Ανίκητο, επίσκοπο της Ρώμης. Συζήτησαν τη διαφωνία σχετικά με την ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα. Οι χριστιανοί της Μικράς Ασίας ακολουθούσαν μια παράδοση. Γιόρταζαν το Πάσχα τη 14η ημέρα του μήνα Νισάν, ανεξάρτητα από την ημέρα της εβδομάδας (σαρανταοκταετηρίδα). Θεωρούσαν αυτή την παράδοση αποστολική. Η Εκκλησία της Ρώμης είχε υιοθετήσει τον εορτασμό την Κυριακή μετά τη 14η του Νισάν. Οι δύο ηγέτες διαφωνούσαν θεολογικά και λειτουργικά. Ωστόσο, επέδειξαν πνεύμα ενότητας. Ο Ανίκητος αναγνώρισε την αυθεντία του Πολύκαρπου. Του επέτρεψε να τελέσει τη Θεία Ευχαριστία στην εκκλησία της Ρώμης. Αυτό επιβεβαίωσε τη συλλογική τους πίστη, παρά τις διαφορές στις τοπικές παραδόσεις.
Ο Πολύκαρπος επέστρεψε στη Σμύρνη. Τότε άρχισε ένας νέος κύκλος διωγμών κατά των Χριστιανών. Αυτό συνέβη κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Αντωνίνου Πίου, υπό την εποπτεία του Ανθίπτου Στάτιου Κοδράτου. Ο Πολύκαρπος συνελήφθη υπό την πίεση του πλήθους. Ήταν περίπου 86 ετών. Αρνήθηκε να απαρνηθεί τον Χριστό. Δήλωσε: “Ο Χριστιανός είναι ο μόνος που μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο. Πώς μπορώ να βλασφημήσω τον βασιλιά μου που με έσωσε; Τον καταδίκασαν σε θάνατο από παλούκι. Το “Μαρτύριο του Πολυκάρπου” είναι μια επιστολή από την Εκκλησία της Σμύρνης προς την Εκκλησία της Φιλομήδειας. Είναι η παλαιότερη και πιο αξιόπιστη περιγραφή του χριστιανικού μαρτυρίου εκτός της Καινής Διαθήκης. Το κείμενο αναφέρει ότι οι φλόγες δεν τον έκαψαν. Σχημάτιζαν έναν θόλο γύρω του. Τελικά, ένας δήμιος τον σκότωσε με σπαθί. Το αίμα του, σύμφωνα με την αφήγηση, έσβησε τη φωτιά.

Η παράδοση λέει ότι κατά τη διάρκεια του μαρτυρίου του, οι φλόγες δεν άγγιξαν το σώμα του. Σχημάτισαν ένα τόξο γύρω του, σαν πανί πλοίου που φουσκώνει στον άνεμο. Ένας δήμιος τον σκότωσε με σπαθί. Από την πληγή του έτρεξε αίμα, το οποίο έσβησε τη φωτιά. Ορισμένες παραλλαγές της αφήγησης προσθέτουν την εμφάνιση ενός περιστεριού. Τρεις ημέρες πριν από τη σύλληψή του, ο Πολύκαρπος είδε ένα όνειρο. Το μαξιλάρι του είχε τυλιχτεί στις φλόγες. Το ερμήνευσε ως προμήνυμα του θανάτου του από φωτιά.

Τιμούν τη μνήμη του Αγίου Πολύκαρπου με μεγάλη ευλάβεια. Η Ορθόδοξη Εκκλησία γιορτάζει τη γιορτή του στις 26 Ιανουαρίου. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία τον τιμά στις 23 Φεβρουαρίου. Σε πολλές εκκλησίες της Ελλάδας και της Μικράς Ασίας τελούνται πανηγυρικές Θείες Λειτουργίες και λιτανείες των ιερών εικόνων του. Πολυάριθμες εκκλησίες και μοναστήρια φέρουν το όνομά του. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στις περιοχές που συνδέονται ιστορικά με τη Σμύρνη. Στην εικονογραφία, ο Άγιος Πολύκαρπος απεικονίζεται ως ηλικιωμένος επίσκοπος. Έχει λευκή γενειάδα και φοράει υψηλά ιερατικά άμφια. Συχνά κρατάει έναν πάπυρο, που συμβολίζει την επιστολή του, ή ένα βιβλίο. Συχνές είναι οι σκηνές του μαρτυρίου του. Οι φλόγες τον περιβάλλουν χωρίς να τον βλάπτουν. Οι πιστοί συγκέντρωσαν τα λείψανά του μετά το μαρτύριό του. Αυτή ήταν μια από τις πρώτες καταγεγραμμένες πράξεις λατρείας των μαρτύρων. Έθεσε τα θεμέλια για τη μεταγενέστερη παράδοση της λατρείας των λειψάνων στην Εκκλησία.