Άγιος Νεόφυτος ο Μάρτυρας

Στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ., οι διωγμοί των Χριστιανών στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εντάθηκαν. Τότε γεννήθηκε ο Νεόφυτος στη Νίκαια της Βιθυνίας. Η Νίκαια ήταν μια σημαντική πόλη. Ως παιδί, ο Νεόφυτος μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον εχθρικό προς τους Χριστιανούς. Η πίστη του δοκιμάστηκε από νωρίς. Η μητέρα του, η Δομνίκη, τον ανέθρεψε με χριστιανικές αρχές, σύμφωνα με τις πηγές.
Ο διωγμός του Διοκλητιανού άρχισε το 303 μ.Χ. Αυτοί αποτελούσαν μια συστηματική προσπάθεια εξάλειψης του χριστιανισμού. Ο Νεόφυτος, έφηβος πλέον, αρνήθηκε να απαρνηθεί την πίστη του. Αρνήθηκε να προσφέρει θυσίες στους ρωμαϊκούς θεούς. Οι αρχές της Νίκαιας εφάρμοσαν τα αυτοκρατορικά διατάγματα με σχολαστικότητα. Η άρνησή του έφερε τον Νεόφυτο ενώπιον τους.
Η παράδοση αναφέρει ότι ο Νεόφυτος υπέστη φρικτά βασανιστήρια. Η αντοχή του δοξάστηκε. Λέγεται ότι τον πέταξαν στα άγρια θηρία. Τα θηρία δεν του έκαναν κακό. Οι διώκτες του εξοργίστηκαν από το γεγονός αυτό. Συνέχισαν τις προσπάθειές τους να τον λυγίσουν. Μετά από πολλές δοκιμασίες, ο Νεόφυτος αποκεφαλίστηκε. Αυτό συνέβη πιθανότατα γύρω στο 305 ή 306 μ.Χ.
Η Εκκλησία τον κατέταξε στους πρώτους μάρτυρες λόγω της μαρτυρικής του πράξης. Οι πιστοί τιμούν τη μνήμη του ως παράδειγμα ακλόνητης πίστης και θάρρους απέναντι στην καταπίεση. Η ιστορία του Νεόφυτου αντικατοπτρίζει την εμπειρία των Χριστιανών κατά τη διάρκεια των διωγμών. Η προσωπική επιλογή της πίστης συχνά οδηγούσε στον θάνατο.

Η παράδοση λέει ότι όταν ο Νεόφυτος ρίχτηκε στην αρένα, τα άγρια θηρία, λιοντάρια και αρκούδες, δεν τον πείραξαν. Τα θηρία ήταν ήρεμα μπροστά του. Οι χριστιανοί της εποχής ερμήνευσαν αυτό το γεγονός ως θεϊκή παρέμβαση. Το θεωρούσαν απόδειξη της αγιότητάς του. Λένε επίσης ότι το σώμα του, μετά τον αποκεφαλισμό, ανέδιδε ένα ιδιαίτερο άρωμα. Αυτό θεωρήθηκε σημάδι της χάρης του Θεού.

Οι πιστοί τιμούν τη μνήμη του Αγίου Νεοφύτου στις 21 Ιανουαρίου. Αυτό συμβαίνει κυρίως σε περιοχές με ισχυρούς δεσμούς με τη Μικρά Ασία. Σε ορισμένα ελληνικά χωριά, ιδιαίτερα σε αυτά με προσφυγικές ρίζες, τελείται πανηγυρική Θεία Λειτουργία την ημέρα αυτή. Οι πιστοί φέρνουν ψωμί και κόλλυβα στην εκκλησία. Συχνά μοιράζουν μικρές εικόνες του αγίου. Παλαιότερα, ιδιαίτερα στην Ανατολή, διηγούνταν στα παιδιά την ιστορία του μαρτυρίου του. Με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά διδάσκονταν την αντοχή της πίστης. Σήμερα, η τιμή του συνδέεται περισσότερο με την πνευματική ενδυνάμωση. Οι πιστοί μιμούνται την πίστη του.