Άγιος Ναυκράτιος

Το 815 μ.Χ., ο αυτοκράτορας Λέων Ε’ ο Αρμένιος επανέφερε την πολιτική της εικονομαχίας, ξεκινώντας μια νέα περίοδο διωγμών. Τότε, ο Ναυκράτης, μοναχός της Μονής Στουδίου στην Κωνσταντινούπολη, στάθηκε στο πλευρό του πνευματικού του πατέρα, του Αγίου Θεόδωρου του Στουδίου. Στενός μαθητής του, ο Ναουκράτης υπερασπίστηκε τις ιερές εικόνες. Δεν ενέδωσε στις αυτοκρατορικές πιέσεις για την καταστροφή τους.
Η μονή του Στουδίου, με επικεφαλής τον Θεόδωρο, αντιστάθηκε στην αυτοκρατορική εντολή. Ο Ναυκράτιος υπηρέτησε ως ιερομόναχος και έμπιστος συνεργάτης του Θεόδωρου. Εκτελούσε καθήκοντα εντός της μονής και προωθούσε ενεργά την υπεράσπιση των εικόνων. Η σταθερή του στάση εξόργισε τις αρχές. Κατά συνέπεια, ο Ναυκράτιος φυλακίστηκε και εξορίστηκε, όπως ο δάσκαλός του και πολλοί άλλοι Στουδίτες μοναχοί.
Η δίωξη έφερε τον Ναυκράτη στην απομόνωση και τον υπέβαλε σε βασανιστήρια. Ποτέ δεν απαρνήθηκε την ορθόδοξη διδασκαλία για τις εικόνες. Οι πηγές καταγράφουν την επιμονή του στις κακουχίες. Έδειξε θάρρος και αντοχή στους άλλους μοναχούς. Οι επιστολές του Αγίου Θεοδώρου προς τον Ναυκράτιο φανερώνουν τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη του δασκάλου προς τον μαθητή του. Ο Θεόδωρος αναγνώρισε την πνευματική του δύναμη και την αφοσίωσή του στα εκκλησιαστικά δόγματα.
Ο Ναυκράτης πέθανε στην εξορία, πιθανότατα το 820 ή το 821 μ.Χ. Οι σκληρές συνθήκες φυλάκισης και τα βασανιστήρια προκάλεσαν τον θάνατό του. Πέθανε πριν από την τελική αποκατάσταση των εικόνων το 843 μ.Χ. Η Εκκλησία τον τιμά ως μάρτυρα της Ορθοδοξίας. Η μνήμη του διατηρείται ως ένας από τους ομολογητές που υπερασπίστηκαν τις ιερές εικόνες και την παράδοση της Εκκλησίας κατά την εικονομαχική περίοδο.

Οι παραδόσεις για τον Άγιο Ναυκράτιο τονίζουν την πνευματική του δύναμη και την αντίστασή του στους διωγμούς. Η λαϊκή πίστη του αποδίδει μεταθανάτια θαύματα. Αφορούν κυρίως ασθενείς με χρόνιες ασθένειες ή όσους αναζητούν στήριξη σε δύσκολες στιγμές. Οι ιστορικές πηγές σπάνια αναφέρουν συγκεκριμένα θαύματα. Τονίζουν το μαρτύριο και την ομολογία της πίστης του. Παρ’ όλα αυτά, έγινε γνωστός ως προστάτης των διωκόμενων και των ασθενών. Οι πιστοί επικαλούνταν τη χάρη του για ψυχική και σωματική ενδυνάμωση.

Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Ναυκράτιου στις 18 ή 20 Απριλίου, μαζί με άλλους ομολογητές από τη Μονή Στουδίου. Στην Ελλάδα, η λατρεία του είναι πιο διακριτική σε σχέση με άλλους αγίους. Υπάρχουν μικρές εκκλησίες ή παρεκκλήσια αφιερωμένα σε αυτόν, κυρίως σε μοναστικά συγκροτήματα που διατηρούν τη βυζαντινή παράδοση. Οι πιστοί επισκέπτονται αυτές τις εκκλησίες για να προσευχηθούν για υπομονή και αντοχή στις δυσκολίες. Δεν υπάρχουν εκτεταμένες, αυτόνομες λαϊκές παραδόσεις ή μεγάλες γιορτές αποκλειστικά για τον Άγιο Ναυκράτιο. Ο εορτασμός περιορίζεται στις τακτικές λειτουργίες την ημέρα της μνήμης του, όπου ψάλλονται τροπάρια προς τιμήν του μαρτυρίου και της πίστης του. Η τιμή του εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της τιμής των Στουδιτών Πατέρων.