Άγιος Μελέτιος Αρχιεπίσκοπος Αντιοχείας

Το 360 μ.Χ., ο Μελέτιος, επίσκοπος της Σεβάστειας, εξελέγη αρχιεπίσκοπος της Αντιόχειας. Ο 4ος αιώνας μ.Χ. χαρακτηρίστηκε από έντονες δογματικές διαμάχες, ιδίως γύρω από το αρειανικό ζήτημα. Η Αντιόχεια, μητρόπολη της Ανατολής, ήταν βαθιά διχασμένη. Οι κοινότητες ήταν διαιρεμένες μεταξύ των οπαδών του Νικαιώνα και εκείνων που ακολουθούσαν διάφορες εκδοχές του αρειανισμού. Ο Μελέτιος, γνωστός για την ευσέβεια και τη μόρφωσή του, θεωρήθηκε αρχικά ως συμβιβασμός. Έγινε αποδεκτός τόσο από τους ορθόδοξους όσο και από τους μετριοπαθείς Αρειανούς.
Η σύντομη ομιλία του αμέσως μετά την ενθρόνισή του αποκάλυψε την ορθόδοξη πίστη του. Αυτό προκάλεσε την άμεση αντίδραση των Αρειανών. Ο Μελέτιος εξορίστηκε για πρώτη φορά λίγους μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του. Η θέση του στην Αντιόχεια παρέμεινε ασταθής για χρόνια. Εξορίστηκε συνολικά τρεις φορές από αυτοκράτορες που ευνοούσαν τον αρειανισμό, όπως ο Κωνστάντιος Β΄’ και ο Ουάλης. Κάθε εξορία του Μελέτιου βάθαινε το σχίσμα στην Αντιόχεια. Οι οπαδοί του σχημάτισαν ξεχωριστές κοινότητες και αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν τους Αρειανούς επισκόπους που τοποθετήθηκαν στη θέση του.
Μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα Ουαλί το 378 μ.Χ., ο Μελέτιος επέστρεψε στην Αντιόχεια. Αυτή η περίοδος επέτρεψε στην Ορθοδοξία να ανασυνταχθεί. Ο Μελέτιος συνέβαλε στη σύγκληση της Δεύτερης Συνόδου της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ο Μελέτιος συνέβαλε καθοριστικά στην πραγματοποίηση της Δεύτερης Οικουμενικής Συνόδου στην Κωνσταντινούπολη το 381 μ.Χ. Η Σύνοδος ασχολήθηκε κυρίως με την καταδίκη του Αρειανισμού και άλλων αιρέσεων. Επίσης, διατύπωσε το Σύμβολο της Πίστεως. Η Σύνοδος τον αναγνώρισε ως πρόεδρό της. Η παρουσία του εκεί υπογράμμισε το κύρος του και την αναγνώρισή του ως ηγέτη του ορθόδοξου κόμματος.
Ο Μελέτιος πέθανε στην Κωνσταντινούπολη κατά τη διάρκεια της Συνόδου του 381 μ.Χ. Ο θάνατός του, αν και αιφνίδιος, δεν ανέτρεψε τις εργασίες της Συνόδου. Η κηδεία του ήταν μεγαλοπρεπής. Ήταν μια εκδήλωση πένθους και τιμής. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στην Αντιόχεια, όπου ενταφιάστηκαν με τιμές. Η μνήμη του τιμάται ως ένας από τους σημαντικότερους υπερασπιστές της Ορθοδοξίας έναντι του Αρειανισμού. Συνέδεσε το όνομά του με την αποκατάσταση της ορθόδοξης πίστης στην Αντιόχεια και την ευρύτερη Ανατολή.

Οι ιστορικές πηγές δεν καταγράφουν συγκεκριμένα θαύματα που αποδίδονται στον Άγιο Μελέτιο με τον τρόπο που συχνά περιγράφονται για άλλους αγίους. Η φήμη του ως αγίου βασίζεται κυρίως στην ακλόνητη πίστη του, στην υπομονή του κατά τη διάρκεια της εξορίας του και στον αγώνα του για την Ορθοδοξία κατά του Αρειανισμού. Η χριστιανική παράδοση τον τιμά ως πνευματικό ηγέτη. Η διδασκαλία του και η σταθερότητά του ενέπνευσαν τους πιστούς. Βοήθησε στην πνευματική ενίσχυση της Εκκλησίας σε μια δύσκολη περίοδο. Ορισμένες αναφορές κάνουν λόγο για τη “λάμψη” του προσώπου του κατά τη διάρκεια των κηρυγμάτων του. Το φαινόμενο αυτό ερμηνεύτηκε ως σημάδι της θείας χάρης. Δεν πρόκειται όμως για θαύμα με τη συνήθη έννοια.

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η μνήμη του Αγίου Μελετίου εορτάζεται κάθε χρόνο στις 12 Φεβρουαρίου. Οι ακολουθίες περιλαμβάνουν ειδικούς ύμνους που υμνούν την πίστη του και τον αγώνα του κατά των αιρέσεων. Σε ορισμένες περιοχές, ιδίως όπου υπάρχουν εκκλησίες αφιερωμένες σε αυτόν, τελούνται πανηγυρικές Θείες Λειτουργίες. Δεν υπάρχουν ευρέως διαδεδομένες λαϊκές παραδόσεις ή έθιμα που να συνδέονται άμεσα με τον Άγιο Μελέτιο, όπως συμβαίνει με άλλους αγίους. Η ιστορία του διδάσκεται ως παράδειγμα επιμονής στην πίστη. Η τιμή του εκφράζεται κυρίως μέσω της λειτουργικής λατρείας και της μελέτης της βιογραφίας του.