Άγιος Λουκιανός πρεσβύτερος Αντιοχείας

Ο Λουκιανός γεννήθηκε στη Σαμοσάτα της Συρίας γύρω στο 240 μ.Χ. Οι γονείς του πέθαναν νωρίς. Μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς. Σπούδασε στην Έδεσσα και αφιερώθηκε στην ασκητική ζωή. Αργότερα, εγκαταστάθηκε στην Αντιόχεια. Η πόλη αυτή ήταν τότε κέντρο πνευματικών και πολιτιστικών ζυμώσεων. Εκεί ίδρυσε μια θεολογική σχολή, τη Διδακτική Σχολή της Αντιόχειας. Η σχολή αυτή άσκησε βαθιά επιρροή στη χριστιανική σκέψη.
Η διδασκαλία του Λουκιανού προσέλκυσε πολλούς μαθητές. Εκεί σπούδασαν σημαντικές προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Άρειος, ο Ευσέβιος της Νικομήδειας, ο Θεογνώστης της Νίκαιας και ο Μάρης της Χαλκηδόνας. Ο Λουκιανός μελετούσε κριτικά τις Γραφές. Αναθεώρησε εκτενώς το κείμενο της μετάφρασης των Εβδομήκοντα και της Καινής Διαθήκης. Συνέκρινε τα ελληνικά κείμενα με τα εβραϊκά πρωτότυπα. Επιδίωξε να αποκαταστήσει την ακρίβεια και την αυθεντικότητα των ιερών κειμένων.
Οι θεολογικές διαμάχες της εποχής επηρέασαν το έργο του Λουκιανού. Κατηγορήθηκε για υιοθεσία, μια θεολογική θέση που συνδέεται με τον Παύλο από τη Σαμοσαταία. Αποβλήθηκε τρεις φορές από διάφορους επισκόπους. Τελικά αποκαταστάθηκε στην Εκκλησία. Οι διωγμοί του Διοκλητιανού και του Μαξιμίνου Δαρείου βρήκαν τον Λουκιανό να υπερασπίζεται την πίστη του.
Συνελήφθη και φυλακίστηκε στη Νικομήδεια για εννέα χρόνια. Εκεί βασανίστηκε. Μαρτύρησε το 312 μ.Χ., πιθανότατα από πείνα ή από αποκεφαλισμό. Η παράδοση αναφέρει ότι το σώμα του ρίχτηκε στη θάλασσα. Ένα δελφίνι το μετέφερε στην ακτή, όπου θάφτηκε. Η μνήμη του τιμάται στις 7 Ιανουαρίου.

Η πιο διάσημη παράδοση συνδέεται με το μαρτύριό του. Λέγεται ότι αφού το σώμα του ρίχτηκε στη θάλασσα, ένα δελφίνι το μετέφερε στην ακτή. Έτσι, οι πιστοί μπόρεσαν να τον θάψουν. Το γεγονός αυτό ερμηνεύτηκε ως θεϊκό σημάδι.

Η μνήμη του Αγίου Λουκιανού τιμάται στις 7 Ιανουαρίου. Σε ορισμένες περιοχές, ιδίως στην Ανατολή, εκκλησίες φέρουν το όνομά του. Οι πιστοί προσέρχονται σε αυτές τις εκκλησίες, ανάβουν κεριά και προσεύχονται. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν εκτεταμένες, συγκεκριμένες λαϊκές παραδόσεις ή έθιμα που να συνδέονται άμεσα με τον Άγιο Λουκιανό. Η τιμή του περιορίζεται στις εκκλησιαστικές λειτουργίες και στην αναφορά του στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο.