Άγιος Αλέξανδρος πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

Ο Αλέξανδρος, ο οποίος αργότερα έγινε Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης, γεννήθηκε γύρω στο 250 μ.Χ. στην Καλαβρία της Ιταλίας. Η ζωή του έλαβε χώρα σε μια εποχή που η Χριστιανική Εκκλησία περνούσε από τον διωγμό στην επίσημη αναγνώριση από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Πριν αναλάβει τα καθήκοντά του στην Κωνσταντινούπολη, έζησε ως ασκητής. Ήταν γνωστός για την ευσέβειά του. Οι ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι ήταν ήδη σε προχωρημένη ηλικία όταν διαδέχθηκε τον Μητροφάνη ως επίσκοπος του Βυζαντίου, γύρω στο 314 μ.Χ..
Η θητεία του Αλέξανδρου συνέπεσε με την άνοδο του Αρειανισμού. Αυτή η θεολογική διδασκαλία αμφισβήτησε τη θεότητα του Ιησού Χριστού και προκάλεσε σοβαρές διαιρέσεις στην Εκκλησία. Το 325 μ.Χ., ο Αλέξανδρος συμμετείχε στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο της Νίκαιας. Αυτή ήταν μια κομβική στιγμή στη διαμόρφωση της χριστιανικής διδασκαλίας. Στη Σύνοδο υπερασπίστηκε την ορθόδοξη πίστη έναντι του Αρείου και των υποστηρικτών του. Έτσι, συνέβαλε στην καταδίκη των δογμάτων τους και στη διατύπωση του Συμβόλου της Πίστεως.
Μετά τη Σύνοδο της Νίκαιας, ο Αλέξανδρος επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί συνέχισε τον αγώνα του κατά του αρειανισμού. Αντιμετώπισε πιέσεις από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο. Ο αυτοκράτορας, για χάρη της ενότητας της αυτοκρατορίας, προσπάθησε να επαναφέρει τον Άρειο στην εκκλησιαστική κοινωνία. Ο Αλέξανδρος αρνήθηκε να τον δεχτεί πίσω. Θεώρησε ότι οι αιρετικές του πεποιθήσεις παρέμεναν αμετάβλητες. Η στάση του αυτή τον έφερε σε σύγκρουση με την αυτοκρατορική εξουσία, αλλά παρέμεινε σταθερός στις αρχές του.
Ο Αλέξανδρος πέθανε γύρω στο 337 μ.Χ., έχοντας υπηρετήσει την Εκκλησία για περίπου 23 χρόνια. Πριν από τον θάνατό του, κανόνισε τη διαδοχή του. Έδειξε τον Παύλο Α΄ ως κατάλληλο διάδοχο. Η ενέργειά του έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια μιας περιόδου έντονων θεολογικών αναταραχών και πολιτικών παρεμβάσεων στην Εκκλησία. Εδραίωσε τη φήμη του ως σταθερός υπερασπιστής της ορθόδοξης πίστης. Η συμβολή του στην αντιμετώπιση του αρειανισμού θεωρείται καθοριστική.

Η πιο διάσημη ιστορία που συνδέεται με τον Άγιο Αλέξανδρο αφορά τον θάνατο του Άριου. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Άρειος, έχοντας λάβει αυτοκρατορική διαταγή για την αποκατάστασή του στην εκκλησιαστική κοινωνία, βάδιζε προς τον καθεδρικό ναό της Κωνσταντινούπολης. Ο Αλέξανδρος, ανήσυχος για την πιθανή επανεισδοχή του αιρεσιάρχη, προσευχήθηκε θερμά. Λίγο πριν εισέλθει στο ναό, ο Άρειος υπέστη ξαφνική και βίαιη αιμορραγία των εντέρων σε ένα δημόσιο αποχωρητήριο. Αυτό οδήγησε στο θάνατό του. Το γεγονός ερμηνεύτηκε από πολλούς ως θεϊκή παρέμβαση και επιβεβαίωση της ορθοδοξίας του Αλεξάνδρου.

Η μνήμη του Αγίου Αλεξάνδρου τιμάται κάθε χρόνο στις 30 Αυγούστου. Σε πολλές ορθόδοξες εκκλησίες, κυρίως στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες της Ανατολικής Ορθοδοξίας, τελούνται πανηγυρικές Θείες Λειτουργίες. Η εικονογραφία του τον απεικονίζει ως ηλικιωμένο επίσκοπο, με λευκή γενειάδα και ράσα, που κρατάει ένα ευαγγέλιο ή έναν πάπυρο. Δεν υπάρχουν διαδεδομένα, ιδιαίτερα λαϊκά έθιμα που να συνδέονται άμεσα με τη μνήμη του. Η παρουσία του στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο υπογραμμίζει την ιστορική του σημασία ως υπερασπιστή της πίστης. Σε ορισμένες περιοχές, το όνομά του δίνεται σε παιδιά και μικρές εκκλησίες ή παρεκκλήσια μπορεί να του αφιερωθούν.