Άγιοι Θεόφιλος ο διάκονος και Μυγδόνιος

Το 303 μ.Χ., η Μεσοποταμία ήταν υπό ρωμαϊκή διοίκηση. Ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός είχε εξαπολύσει μεγάλο διωγμό κατά των Χριστιανών. Οι διαταγές του έφτασαν στις ανατολικές επαρχίες, απαιτώντας τη δημόσια άρνηση της χριστιανικής πίστης και τη θυσία στα εθνικά είδωλα. Οι χριστιανοί που αρνούνταν να υπακούσουν αντιμετώπιζαν σκληρά βασανιστήρια και θάνατο.
Στη Μεσοποταμία, μέσα σε αυτό το κλίμα υπηρέτησαν ο διάκονος Θεόφιλος και ο πρεσβύτερος Μαγγόνιος στη Μεσοποταμία. Ο Θεόφιλος φρόντιζε την τοπική χριστιανική κοινότητα και συμμετείχε ενεργά στη λατρεία της. Ο Μυδώνιος, ως πρεσβύτερος, δίδασκε τις γραφές και ενίσχυε την πίστη των χριστιανών. Η δραστηριότητά τους δεν πέρασε απαρατήρητη από τις ρωμαϊκές αρχές της περιοχής.
Οι δύο κληρικοί συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια των διωγμών. Οι ρωμαϊκές αρχές τους υπέβαλαν σε ανάκριση, αναγκάζοντάς τους να αποκηρύξουν τον Χριστό και να προσφέρουν θυσίες στους θεούς της αυτοκρατορίας. Ο Θεόφιλος και ο Μυδώνιος αρνήθηκαν κατηγορηματικά να υποχωρήσουν. Η σταθερή τους στάση οδήγησε τους διώκτες τους σε περαιτέρω βασανιστήρια.
Τελικά, ο Θεόφιλος ο Διάκονος και ο Μυγδονίος θανατώθηκαν για την πίστη τους. Ο Θεόφιλος αποκεφαλίστηκε, ενώ ο Μαγγόνιος κάηκε ζωντανός. Τα συναξάρια κατέγραψαν τους θανάτους τους, διατηρώντας τη μνήμη τους ζωντανή στην Εκκλησία.

Οι ιστορικές πηγές δεν αναφέρουν συγκεκριμένα θαύματα που αποδίδονται στους Αγίους Θεόφιλο και Μαγγόνιο. Η λαϊκή παράδοση και τα συναξάρια επικεντρώνονται στην πίστη και το μαρτύριό τους.

Η μνήμη των Αγίων Θεόφιλου και Μαγγονίου τιμάται με εκκλησιαστική λατρεία. Στις 8 Ιανουαρίου, ημέρα της εορτής τους, τελείται Θεία Λειτουργία σε εκκλησίες που φέρουν τα ονόματά τους ή όπου φυλάσσονται τα λείψανά τους. Οι πιστοί συμμετέχουν στις ακολουθίες, ψάλλοντας ύμνους που υμνούν το μαρτύριό τους και ζητούν τη μεσιτεία τους. Δεν υπάρχουν εκτεταμένες λαϊκές παραδόσεις ή γιορτές ειδικά αφιερωμένες σε αυτούς, εκτός από την καθιερωμένη εκκλησιαστική τιμή.