Άγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες εν Σεβαστεία

Οι Άγιοι Σαράντα Μάρτυρες ήταν Ρωμαίοι στρατιώτες της λεγεώνας IB’ Thunderbolt. Υπηρέτησαν στη Σεβάστεια της Μικρής Αρμενίας, στο σημερινό Σίβας της Τουρκίας. Η περιοχή βρισκόταν υπό ρωμαϊκή διοίκηση στις αρχές του 4ου αιώνα. Οι διωγμοί κατά των Χριστιανών υπό τον αυτοκράτορα Λικίνιο, συναυτοκράτορα του Κωνσταντίνου, εντάθηκαν γύρω στο 320 μ.Χ. Ο Λικίνιος, που αρχικά είχε υπογράψει το διάταγμα του Μεδιολάνου, επέστρεψε αργότερα στους διωγμούς στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Είδε τους Χριστιανούς ως απειλή για την εξουσία του, ιδίως στη σύγκρουσή του με τον Κωνσταντίνο.
Γύρω στο 320 μ.Χ., οι σαράντα στρατιώτες, όλοι χριστιανοί, αρνήθηκαν να προσφέρουν θυσίες στους ρωμαϊκούς θεούς. Αυτό ήταν μια υποχρεωτική πράξη πίστης προς τον αυτοκράτορα. Ο διοικητής τους, ο Agricola, προσπάθησε να τους πείσει, αρχικά με υποσχέσεις και στη συνέχεια με απειλές. Η άρνησή τους αμφισβήτησε ευθέως την αυτοκρατορική εξουσία και τη θρησκευτική πολιτική. Εκείνη την εποχή υπήρχε μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ της θρησκευτικής πίστης και της πολιτικής νομιμότητας στον ρωμαϊκό στρατό.
Οι στρατιώτες υποβάλλονταν σε διάφορες μορφές βασανιστηρίων. Η πιο διάσημη μαρτυρία περιγράφει πώς τους έγδυσαν γυμνούς και τους άφησαν εκτεθειμένους σε μια παγωμένη λίμνη κοντά στη Σεβάστεια μια σκληρή χειμωνιάτικη νύχτα. Στην ακτή προσφερόταν ένα ζεστό μπάνιο ως δέλεαρ για να απαρνηθούν την πίστη τους. Ένας στρατιώτης, μη αντέχοντας το κρύο, υπέκυψε. Έτρεξε στο λουτρό, αλλά μόλις μπήκε μέσα, πέθανε. Αυτή την πράξη αποστασίας ακολούθησε αμέσως ένα θαύμα, σύμφωνα με την παράδοση: ένας Ρωμαίος φρουρός, ο Αγλαΐος, βλέποντας τη σταθερή στάση των άλλων τριάντα εννέα και ένα όραμα με στέμματα να κατεβαίνουν στα κεφάλια τους, δήλωσε χριστιανός και τους ακολούθησε στον πάγο. Έτσι ο αριθμός τους συμπληρώθηκε και πάλι σε σαράντα.
Το επόμενο πρωί, οι υπόλοιποι μάρτυρες βρέθηκαν ακόμη ζωντανοί, αν και με δυσκολία. Τα πόδια τους ήταν σπασμένα. Στη συνέχεια τα σώματά τους κάηκαν. Οι στάχτες τους διασκορπίστηκαν. Κάποια λείψανα, ωστόσο, συλλέχθηκαν αργότερα και τιμήθηκαν. Το μαρτύριό τους συνέβη στις 9 Μαρτίου του 320 μ.Χ. Η θυσία τους έγινε ένα ισχυρό σύμβολο της ακλόνητης πίστης και της αντίστασης ενάντια στους αυτοκρατορικούς διωγμούς. Η ιστορία τους διαδόθηκε γρήγορα σε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο, εμπνέοντας πολλούς πιστούς.

Η πιο γνωστή παράδοση αναφέρεται στη θαυματουργή αντοχή τους στο τσουχτερό κρύο της Λιβύης. Η αντίσταση αυτή αποδόθηκε σε θεϊκή παρέμβαση. Το όραμα των στεφάνων που κατέβηκαν στα κεφάλια των μαρτύρων, όπως το είδε ο Ρωμαίος φρουρός Αγλαίος, αποτελεί επίσης σημαντικό θαυματουργικό στοιχείο. Οδήγησε στη μεταστροφή του Αγλαΐα και στην προσχώρησή του στους μάρτυρες. Μετά το θάνατό τους, λέγεται ότι τα λείψανά τους έκαναν θαύματα θεραπείας, αν και συγκεκριμένες τεκμηριωμένες περιπτώσεις είναι σπάνιες στις πρώτες αναφορές.

Η γιορτή των Σαράντα Αγίων Μαρτύρων γιορτάζεται στις 9 Μαρτίου. Στην Ελλάδα, σηματοδοτεί ένα σημαντικό σημείο του γεωργικού ημερολογίου. Συχνά συνδέεται με την αρχή της άνοιξης και τη θέρμανση του καιρού. Μια συνηθισμένη παράδοση περιλαμβάνει το ψήσιμο των “Λαζαριών” ή “Σαραντομαρτύρων”. Πρόκειται για μικρά ψωμάκια σε σχήμα ανθρώπων, συχνά με σταυρωμένα χέρια, που αντιπροσωπεύουν τους μάρτυρες. Μοιράζονται στα παιδιά, συμβολίζοντας την καλή υγεία και την καρποφορία της γης. Σε ορισμένες περιοχές, ιδίως στην ύπαιθρο, οι άνθρωποι τηρούν το “Σαρανταράκι”, μια περίοδο σαράντα ημερών με καλό καιρό που αναμένεται μετά τη γιορτή τους. Ή, αντίθετα, αναφέρονται στο “Sarandarovrema”, τις βροχές που συχνά πέφτουν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, πιστεύοντας ότι ευλογούν τις καλλιέργειες. Είναι επίσης μια ημέρα κατά την οποία πολλοί παραδοσιακά αποφεύγουν τις βαριές εργασίες, τιμώντας τη θυσία των μαρτύρων.