Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος

Ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος, αδελφοί από τη Θεσσαλονίκη, επηρέασαν αποφασιστικά την ιστορία των σλαβικών λαών με το έργο τους. Ο Κωνσταντίνος (μετέπειτα Κύριλλος) γεννήθηκε γύρω στο 826/827 μ.Χ. Ο Μιχαήλ (μετέπειτα Μεθόδιος) γεννήθηκε γύρω στο 815 μ.Χ. Ο πατέρας τους, ο Λέων, ήταν ανώτερος βυζαντινός αξιωματούχος. Και οι δύο είχαν άριστη εκπαίδευση. Ο Κωνσταντίνος σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη στη Σχολή της Μαγναύρας, όπου διδάχθηκε φιλοσοφία, ρητορική, αστρονομία και μουσική. Έγινε καθηγητής φιλοσοφίας και απέκτησε το προσωνύμιο “Φιλόσοφος”. Ο Μιχαήλ ακολούθησε αρχικά στρατιωτική και διοικητική καριέρα. Υπηρέτησε ως ηγεμόνας σε μια σλαβική επαρχία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η υπηρεσία αυτή τον έφερε σε επαφή με τη σλαβική γλώσσα και τον πολιτισμό. Αργότερα, εγκατέλειψε την κοσμική ζωή και έγινε μοναχός στον Όλυμπο της Βιθυνίας.
Το 860-861 μ.Χ. ανέλαβαν την πρώτη τους σημαντική αποστολή στην περιοχή των Χαζάρων. Ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Γ’ και ο πατριάρχης Φώτιος τους έστειλαν εκεί. Σκοπός της αποστολής ήταν η διάδοση του Χριστιανισμού και η υπεράσπιση της Ορθοδοξίας έναντι του Ιουδαϊσμού και του Ισλάμ. Κατά τη διάρκεια της αποστολής, ο Κωνσταντίνος ανακάλυψε τα λείψανα του Αγίου Κλήμεντα, Πάπα της Ρώμης, στη Χερσώνα. Η αποστολή στους Χαζάρους είχε θρησκευτική και διπλωματική σημασία, ενισχύοντας την επιρροή του Βυζαντίου στην περιοχή. Μετά την επιστροφή τους, ο Κωνσταντίνος αποσύρθηκε σιωπηλά, ενώ ο Μεθόδιος συνέχισε τη μοναστική του ζωή.
Το 862 μ.Χ., ο πρίγκιπας Ροστισλάβ της Μεγάλης Μοραβίας ζήτησε ιεραποστολές από τον βυζαντινό αυτοκράτορα. Οι ιεραπόστολοι επρόκειτο να διδάξουν τον χριστιανισμό στη σλαβική γλώσσα. Ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος επιλέχθηκαν για την αποστολή. Πριν αναχωρήσουν, ο Κωνσταντίνος δημιούργησε ένα αλφάβητο για τους Σλάβους, το γλαγολιτικό αλφάβητο. Μετέφρασε επίσης τα κυριότερα λειτουργικά βιβλία από τα ελληνικά στα σλαβικά. Η ενέργεια αυτή επέτρεψε τη διάδοση του χριστιανισμού στη μητρική γλώσσα των λαών. Ο λατινικός κλήρος αντέδρασε έντονα, επιμένοντας στη χρήση των λατινικών, των ελληνικών ή των εβραϊκών ως ιερών γλωσσών. Οι αδελφοί έφτασαν στη Μοραβία το 863 μ.Χ. Άρχισαν να κηρύττουν, να διδάσκουν και να οργανώνουν την τοπική εκκλησία, εκπαιδεύοντας ιερείς στη σλαβική γλώσσα.
Οι δραστηριότητές τους στη Μοραβία προκάλεσαν την εχθρότητα του γερμανικού κλήρου, ο οποίος θεωρούσε την περιοχή πνευματική τους δικαιοδοσία. Κατηγορήθηκαν για αίρεση επειδή χρησιμοποιούσαν τη σλαβική γλώσσα στη λειτουργία. Για να υπερασπιστούν το έργο τους, οι αδελφοί ταξίδεψαν στη Ρώμη το 867 μ.Χ. Ο πάπας Αδριανός Β’ τους δέχτηκε ευνοϊκά. Ενέκρινε τη χρήση της σλαβικής γλώσσας στη λειτουργία και χειροτόνησε τους μαθητές τους. Στη Ρώμη, ο Κωνσταντίνος αρρώστησε σοβαρά. Έγινε μοναχός με το όνομα Κύριλλος και πέθανε στις 14 Φεβρουαρίου 869 μ.Χ. Μετά τον θάνατο του αδελφού του, ο Μεθόδιος επέστρεψε στη Μοραβία ως αρχιεπίσκοπος. Εκεί αντιμετώπισε σοβαρές δοκιμασίες, φυλάκιση και διώξεις από τον γερμανικό κλήρο. Συνέχισε το έργο του μέχρι τον θάνατό του το 885 μ.Χ. Άφησε πίσω του μια σημαντική κληρονομιά στον σλαβικό κόσμο.

Η αγιογραφική παράδοση αποδίδει στον Κύριλλο την εύρεση των λειψάνων του Αγίου Κλήμεντα, Πάπα της Ρώμης, κατά τη διάρκεια της αποστολής του στους Χαζάρους. Το γεγονός αυτό θεωρήθηκε θαυματουργό και ενίσχυσε το κύρος των δύο αδελφών. Η επιτυχία τους στη διάδοση του χριστιανισμού και στη δημιουργία ενός αλφαβήτου για τους Σλάβους, παρά τις αντιξοότητες, ερμηνεύτηκε από τους πιστούς ως αποτέλεσμα θεϊκής παρέμβασης.

Στις σλαβικές χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Βόρεια Μακεδονία, η Σερβία, η Ρωσία και η Τσεχική Δημοκρατία, οι Άγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος τιμώνται με ειδικές εκδηλώσεις. Η μνήμη τους γιορτάζεται στις 11 Μαΐου (παλαιό ημερολόγιο) ή στις 24 Μαΐου (νέο ημερολόγιο). Στη Βουλγαρία, η 24η Μαΐου είναι εθνική εορτή. Ονομάζεται “Ημέρα των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, του βουλγαρικού διαφωτισμού και πολιτισμού και του σλαβικού αλφαβήτου”. Διοργανώνονται παρελάσεις όπου οι μαθητές κρατούν γράμματα του κυριλλικού αλφαβήτου, συνοδευόμενα από μουσική και χορούς. Οι εκκλησίες γεμίζουν με πιστούς που τραγουδούν ύμνους στη σλαβική γλώσσα, τιμώντας έτσι τους δημιουργούς της. Σε πολλές πόλεις υπάρχουν αγάλματα και μνημεία αφιερωμένα στους δύο αδελφούς, ενώ πανεπιστήμια και σχολεία φέρουν τα ονόματά τους.