Άγιοι Ευστράτιος Αυξέντιος Ευγένιος Μαρδάριος και Ορέστης οι μάρτυρες

Στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία περνούσε μια περίοδο έντονων θρησκευτικών διωγμών. Ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός και αργότερα ο Λικίνιος είχαν ως στόχο να αποκαταστήσουν την παραδοσιακή ρωμαϊκή θρησκεία. Είδαν τον χριστιανισμό ως απειλή για την ενότητα του κράτους. Η ιστορία του Αγίου Ευστρατίου και των συναδέλφων του μαρτύρων διαδραματίζεται κυρίως στην περιοχή της Σεβάστειας στη Μικρή Αρμενία. Η περιοχή αυτή είχε ήδη ισχυρή χριστιανική παρουσία.
Ο Ευστράτιος ήταν αξιωματούχος της ρωμαϊκής διοίκησης στην περιοχή. Ήταν κρυφός χριστιανός. Όταν άρχισαν οι διωγμοί, ο τοπικός ηγεμόνας Λυσίας επέβαλε σκληρά μέτρα κατά των χριστιανών. Ο Ευστράτιος ομολόγησε δημόσια την πίστη του. Η πράξη του προκάλεσε την οργή των αρχών, καθώς θεωρήθηκε ανοιχτή πρόκληση προς την αυτοκρατορική εξουσία και τις θρησκευτικές επιταγές της εποχής.
Οι πηγές περιγράφουν τη σύλληψη του Ευστρατίου και μια σειρά βασανιστηρίων. Κατά τη διάρκεια αυτών των δοκιμασιών, άλλα άτομα συγκινήθηκαν από την πίστη και το θάρρος του. Αποφάσισαν να τον ακολουθήσουν στο μαρτύριο. Ο Αύγουστος, ένας ιερέας, ο Ευγένιος, ένας στρατιώτης, ο Μαρδάριος, ένας κοινός πολίτης, και ο Ορέστης, ένας νεαρός στρατιώτης, ομολόγησαν επίσης την πίστη τους. Η πορεία τους προς το μαρτύριο ήταν κοινή, αν και ο καθένας υπέστη διαφορετικά βασανιστήρια. Αυτό αναδεικνύει την ποικιλία των μεθόδων που χρησιμοποιούσαν οι ρωμαϊκές αρχές για την επιβολή της τάξης και την καταστολή του χριστιανισμού.
Η θυσία τους έλαβε χώρα γύρω στο 305-311 μ.Χ. Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των διωγμών της εποχής του Διοκλητιανού. Ο Ευστράτιος μαρτύρησε από φωτιά. Ο Αύγουστος αποκεφαλίστηκε. Ο Ευγένιος αποκεφαλίστηκε. Ο Μαρδάριος κρεμάστηκε ανάποδα και πέθανε από ασφυξία. Ο Ορέστης κάηκε μέχρι θανάτου σε πύρινη κλίνη. Οι πράξεις τους καταγράφηκαν στα συναξάρια και επηρέασαν βαθιά την πρώιμη χριστιανική κοινότητα, καθώς και τη μετέπειτα διαμόρφωση της αγιολογίας.

Οι ιστορικές πηγές αναφέρουν διάφορα θαύματα που αποδίδονται στους Αγίους Ευστράτιο, Αυγουστίνο, Ευγένιο, Μαρδάριο και Ορέστη. Αυτά καταγράφονται κυρίως μετά το μαρτύριό τους. Συγκεκριμένα, αναφέρεται η εμφάνιση των λειψάνων τους στους πιστούς. Αυτό οδήγησε στην ανέγερση ναών προς τιμήν τους. Επίσης, οι αναφορές περιλαμβάνουν περιπτώσεις θεραπείας ασθενειών και προστασίας από κινδύνους για όσους επικαλούνταν τη βοήθειά τους. Αυτές οι αφηγήσεις αντανακλούν την πίστη της εποχής στη διαρκή παρουσία και δύναμη των μαρτύρων.

Στην Ελλάδα, η μνήμη των Αγίων Ευστρατίου, Αυξεντίου, Ευγενίου, Μαρδαρίου και Ορέστη εορτάζεται με ιδιαίτερη ευλάβεια στις 13 Δεκεμβρίου. Σε πολλές περιοχές, ιδιαίτερα στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, όπου υπάρχουν πολλοί πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, τελούνται πανηγυρικές Θείες Λειτουργίες. Συχνά, οι πιστοί φέρνουν προσφορές, όπως ψωμί και λάδι. Ορισμένες κοινότητες έχουν το έθιμο να μοιράζουν “κολυβόζωμα”, ένα ζωμό από βρασμένο σιτάρι, ως ανάμνηση της θυσίας τους. Σε ορισμένα μοναστήρια, οι μοναχοί ψάλλουν ειδικούς ύμνους και τροπάρια που υμνούν το θάρρος και την πίστη των πέντε μαρτύρων. Οι εικόνες τους στολίζονται με λουλούδια, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα κατάνυξης και σεβασμού.