Άγιοι Αβραάμ ο Πατριάρχης και Λωτ ο ανηψιός

Γύρω στο 2000 π.Χ., οι μορφές του Αβραάμ και του Λωτ εμφανίζονται σε κείμενα της αρχαίας Εγγύς Ανατολής, ιδίως στο βιβλίο της Γένεσης. Η αφήγηση τους τοποθετεί στην περιοχή της Μεσοποταμίας, στη Χαλδαϊκή πόλη Ουρ. Ο Αβραάμ, αρχικά Αβραάμ, ήταν γιος της Τάρα και αδελφός του Ναχώρ και του Αράν. Ο Λωτ ήταν γιος του Αράν, άρα ανιψιός του Αβραάμ. Η οικογένεια έζησε σε μια εποχή όπου οι νομαδικές και ημινομαδικές κοινότητες μετακινούνταν συχνά. Αναζητούσαν βοσκοτόπια και νερό. Αυτό διαμόρφωσε το κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο της περιόδου.
Η ιστορία τους αρχίζει με την αναχώρησή τους από την Ουρ. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν στη Χαρράν, μια σημαντική εμπορική πόλη. Εκεί, η βιβλική διήγηση αναφέρει ότι ο Αβραάμ έλαβε μια θεϊκή εντολή. Έπρεπε να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να ταξιδέψει σε μια γη που θα του υποδεικνυόταν. Η εντολή περιελάμβανε την υπόσχεση μιας μεγάλης γενιάς και ευλογίας. Ο Αβραάμ, μαζί με τη σύζυγό του Σάρα, τον Λωτ και όλα τα υπάρχοντά τους, ξεκίνησε το ταξίδι για τη Χαναάν. Αυτή η μετακίνηση σηματοδοτεί την αρχή της σχέσης μεταξύ του Θεού και του λαού του Ισραήλ στην παράδοση.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στη Χαναάν, τα κοπάδια του Αβραάμ και του Λωτ πολλαπλασιάστηκαν. Οι βοσκοί τους άρχισαν να διαφωνούν για τα βοσκοτόπια. Ο Αβραάμ πρότεινε στον Λωτ να χωρίσουν οι δρόμοι τους για να αποφύγουν τη σύγκρουση. Ο Λωτ επέλεξε την εύφορη πεδιάδα του Ιορδάνη ποταμού, κοντά στις πόλεις Σόδομα και Γόμορρα. Ο Αβραάμ παρέμεινε στην ορεινή περιοχή της Χαναάν. Η επιλογή του Λωτ να εγκατασταθεί κοντά σε αυτές τις πόλεις, οι οποίες στη βιβλική αφήγηση θεωρούνταν διεφθαρμένες, καθόρισε την περαιτέρω πορεία του.
Η σχέση του Αβραάμ με τον Λωτ επανήλθε στο προσκήνιο όταν οι πόλεις της πεδιάδας δέχθηκαν επίθεση από συμμαχικές δυνάμεις. Ο Λωτ αιχμαλωτίστηκε. Ο Αβραάμ, που πληροφορήθηκε το γεγονός, συγκέντρωσε τους ένοπλους υπηρέτες του. Καταδίωξε τους εισβολείς, απελευθέρωσε τον Λωτ και ανέκτησε τα λάφυρα. Αργότερα, η αφήγηση περιγράφει την απόφαση του Θεού να καταστρέψει τα Σόδομα και τα Γόμορρα λόγω της αμαρτωλότητάς τους. Ο Αβραάμ μεσολάβησε για λογαριασμό τους. Τελικά, ο Λωτ και οι δύο κόρες του σώθηκαν από την καταστροφή με τη βοήθεια αγγέλων. Η γυναίκα του, ωστόσο, μετατράπηκε σε στήλη άλατος επειδή κοίταξε πίσω. Αυτά τα γεγονότα διαμόρφωσαν την εικόνα τους στη θρησκευτική παράδοση.

Η διάσωση του Λωτ από τα Σόδομα και τα ΓόμορραΗ μετατροπή της συζύγου του Λωτ σε στήλη άλατοςΗ νίκη του Αβραάμ επί των τεσσάρων βασιλέων

Στην εβραϊκή, τη χριστιανική και την ισλαμική παράδοση, ο Αβραάμ τιμάται ως πατριάρχης και πρότυπο πίστης. Στην Ελλάδα, δεν υπάρχουν άμεσες λατρευτικές πρακτικές αφιερωμένες αποκλειστικά στον Αβραάμ και τον Λωτ ως αγίους με τη μεταγενέστερη έννοια. Η μνήμη τους τιμάται στις 9 Οκτωβρίου. Οι πιστοί διαβάζουν τα σχετικά αποσπάσματα από τη Γένεση κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας, ιδίως σε περιόδους όπως η Σαρακοστή. Τους χρησιμοποιούν ως παραδείγματα πίστης και υπακοής. Σε ορισμένα μοναστήρια, οι μορφές τους απεικονίζονται σε τοιχογραφίες που απεικονίζουν σκηνές από την Παλαιά Διαθήκη. Ένα παράδειγμα είναι η φιλοξενία του Αβραάμ στο Μαμβρί Ντρι. Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες γιορτές ή έθιμα στην Ελλάδα που να συνδέονται άμεσα με τους δύο αυτούς πατριάρχες. Η αναφορά τους γίνεται γενικότερα στην εκκλησιαστική παράδοση. Η ιστορία τους λειτουργεί περισσότερο ως διδακτικό κείμενο παρά ως πηγή λαϊκών εθίμων.