Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας: Γιατί γιορτάζεται στις 5 Σεπτεμβρίου και ποια η σχέση με τη Μητέρα Τερέζα

Η 5η Σεπτεμβρίου είναι αφιερωμένη παγκοσμίως στη φιλανθρωπία, στην εθελοντική προσφορά και στους ανθρώπους και τις οργανώσεις που βοηθούν όσους βρίσκονται σε ανάγκη.

Η International Day of Charity, όπως είναι η επίσημη ονομασία της στα αγγλικά, καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 2012. Πίσω από την επιλογή της ημερομηνίας βρίσκεται μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές ανθρωπιστικής δράσης του 20ού αιώνα: η Μητέρα Τερέζα, η οποία πέθανε στις 5 Σεπτεμβρίου 1997 στην Καλκούτα.

Η ημέρα όμως δεν αφορά μόνο μεγάλες φιλανθρωπικές οργανώσεις ή ανθρώπους που αφιέρωσαν ολόκληρη τη ζωή τους στην προσφορά. Ο ΟΗΕ θέλει να θυμίζει ότι η βοήθεια μπορεί να πάρει πολλές μορφές: από μια δωρεά ή τον εθελοντισμό μέχρι την έμπρακτη στήριξη ενός ανθρώπου που δυσκολεύεται.

Πότε καθιερώθηκε η Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καθιέρωσε την Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας με το ψήφισμα A/RES/67/105. Η απόφαση ελήφθη το 2012 και όρισε την 5η Σεπτεμβρίου ως ημέρα αφιερωμένη στη φιλανθρωπία σε όλο τον κόσμο. Στο σχετικό ψήφισμα αναγνωρίζεται η συμβολή της φιλανθρωπικής δράσης στην αντιμετώπιση ανθρωπιστικών κρίσεων και στην ανακούφιση του ανθρώπινου πόνου.

Ο στόχος δεν ήταν να δημιουργηθεί απλώς άλλη μία συμβολική ημερομηνία στο διεθνές ημερολόγιο. Η ημέρα σχεδιάστηκε ως αφορμή για την ενίσχυση της κοινωνικής προσφοράς, του εθελοντισμού και της συνεργασίας μεταξύ πολιτών, οργανώσεων και κρατών.

Γιατί επιλέχθηκε η 5η Σεπτεμβρίου

Η ημερομηνία συνδέεται άμεσα με τη Μητέρα Τερέζα. Η καθολική μοναχή και ιεραπόστολος πέθανε στις 5 Σεπτεμβρίου 1997, σε ηλικία 87 ετών, στην Καλκούτα της Ινδίας. Ο ΟΗΕ επέλεξε την επέτειο του θανάτου της αναγνωρίζοντας τη δράση της για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες δίπλα σε φτωχούς, ασθενείς, ορφανά και ανθρώπους που βρίσκονταν στο περιθώριο της κοινωνίας.

Έτσι, η ημερομηνία που συνδέθηκε με το τέλος της ζωής της μετατράπηκε δεκαπέντε χρόνια αργότερα σε διεθνή ημέρα αφιερωμένη στην προσφορά προς τον συνάνθρωπο.

Ποια ήταν η Μητέρα Τερέζα

Η Μητέρα Τερέζα γεννήθηκε στις 26 Αυγούστου 1910 στα Σκόπια, που τότε ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το όνομά της ήταν Agnes Gonxha Bojaxhiu και η οικογένειά της ήταν αλβανικής καταγωγής. Σε ηλικία 18 ετών έφυγε από το σπίτι της και εντάχθηκε στις Αδελφές του Λορέτο. Μετά από ένα σύντομο διάστημα στην Ιρλανδία ταξίδεψε στην Ινδία, όπου αρχικά εργάστηκε ως δασκάλα στην Καλκούτα. Για αρκετά χρόνια η καθημερινότητά της ήταν συνδεδεμένη με το σχολείο. Όμως η φτώχεια που έβλεπε γύρω της, ιδιαίτερα στις φτωχογειτονιές της πόλης, την οδήγησε σταδιακά σε μια εντελώς διαφορετική πορεία.

Η στιγμή που αποφάσισε να αφήσει το σχολείο

Το 1946 η Μητέρα Τερέζα περιέγραψε ότι ένιωσε αυτό που η ίδια αργότερα αποκαλούσε ένα δεύτερο κάλεσμα: να εγκαταλείψει τη ζωή της στο σχολείο και να αφιερωθεί στους πιο φτωχούς ανθρώπους της Καλκούτας. Το 1948 έλαβε την απαραίτητη άδεια και άρχισε να εργάζεται στις φτωχογειτονιές της πόλης. Είχε προηγηθεί και σύντομη εκπαίδευση στη νοσηλευτική, καθώς πλέον θα ερχόταν καθημερινά αντιμέτωπη με ασθενείς και ανθρώπους που ζούσαν σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Ξεκίνησε χωρίς σημαντικούς οικονομικούς πόρους, αρχικά ακόμη και με ένα υπαίθριο σχολείο για παιδιά φτωχών οικογενειών. Σταδιακά άρχισαν να προστίθενται εθελοντές και δωρεές.

Οι Ιεραπόστολοι της Φιλανθρωπίας

Το 1950 η Μητέρα Τερέζα έλαβε την άδεια της Καθολικής Εκκλησίας για να δημιουργήσει το δικό της τάγμα, τους Ιεραποστόλους της Φιλανθρωπίας, Missionaries of Charity. Αποστολή της νέας κοινότητας ήταν η φροντίδα ανθρώπων που βρίσκονταν σε ακραία φτώχεια ή είχαν εγκαταλειφθεί. Η δράση επεκτάθηκε σε ορφανά παιδιά, ασθενείς, άστεγους και ανθρώπους στο τέλος της ζωής τους.

Από την Καλκούτα, οι Ιεραπόστολοι της Φιλανθρωπίας εξαπλώθηκαν σταδιακά σε πολλές χώρες. Μέχρι τον θάνατο της Μητέρας Τερέζας, το έργο που είχε ξεκινήσει δεκαετίες νωρίτερα είχε αποκτήσει διεθνή παρουσία.

Το σπίτι για τους ανθρώπους που πέθαιναν στους δρόμους

Ένα από τα έργα που συνδέθηκαν περισσότερο με τη Μητέρα Τερέζα ήταν η φροντίδα ανθρώπων που βρίσκονταν στο τέλος της ζωής τους και δεν είχαν οικογένεια ή χρήματα για περίθαλψη. Το 1952 δημιούργησε στην Καλκούτα έναν χώρο όπου άνθρωποι που βρίσκονταν βαριά άρρωστοι ή ετοιμοθάνατοι μπορούσαν να δεχθούν φροντίδα και να περάσουν τις τελευταίες ημέρες τους με αξιοπρέπεια.

Αυτό το κομμάτι της δράσης της έκανε τη μορφή της γνωστή σε όλο τον κόσμο. Η εικόνα μιας μοναχής με το χαρακτηριστικό λευκό σάρι με τις μπλε γραμμές να φροντίζει ανθρώπους στους δρόμους της Καλκούτας έγινε αναγνωρίσιμη πολύ πέρα από τα όρια της Ινδίας.

Το Νόμπελ Ειρήνης του 1979

Το 1979 η Μητέρα Τερέζα τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης. Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ ανέφερε ότι η διάκριση δόθηκε για το έργο της στην ανακούφιση ανθρώπων που υπέφεραν, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη φροντίδα παιδιών, προσφύγων και ανθρώπων που ζούσαν σε ακραία φτώχεια.

Η ίδια παρέλαβε το βραβείο στο Όσλο τον Δεκέμβριο του 1979 και χρησιμοποίησε την ομιλία της για να μιλήσει κυρίως για την αγάπη, την ειρήνη και την ανάγκη να βρίσκεται κανείς κοντά σε εκείνους που αισθάνονται μόνοι ή εγκαταλελειμμένοι. Το Νόμπελ έκανε το έργο της ακόμη πιο γνωστό και ενίσχυσε τη διεθνή παρουσία των Ιεραποστόλων της Φιλανθρωπίας.

Πέθανε στις 5 Σεπτεμβρίου 1997

Η Μητέρα Τερέζα πέθανε στην Καλκούτα στις 5 Σεπτεμβρίου 1997, σε ηλικία 87 ετών. Την εποχή του θανάτου της, οι Ιεραπόστολοι της Φιλανθρωπίας είχαν ήδη χιλιάδες μέλη και λειτουργούσαν εκατοντάδες δομές σε διάφορες χώρες. Το έργο τους περιλάμβανε μεταξύ άλλων σπίτια για ορφανά παιδιά, ασθενείς, άστεγους και ανθρώπους στο τέλος της ζωής τους. Η ημερομηνία του θανάτου της ήταν εκείνη που επέλεξε αργότερα ο ΟΗΕ για την Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας.

Πότε ανακηρύχθηκε Αγία

Μετά τον θάνατό της ξεκίνησε η διαδικασία αγιοκατάταξης από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Το 2003 ανακηρύχθηκε μακαρία από τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄ και στις 4 Σεπτεμβρίου 2016 ανακηρύχθηκε Αγία από τον Πάπα Φραγκίσκο. Η αγιοκατάταξή της πραγματοποιήθηκε, δηλαδή, μία ημέρα πριν από τη 19η επέτειο του θανάτου της και πριν από την Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας της ίδιας χρονιάς.

Η δράση της δεν έμεινε χωρίς κριτική

Παρά την τεράστια διεθνή αναγνώριση, η Μητέρα Τερέζα δεν υπήρξε μορφή που έμεινε έξω από την κριτική. Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί σοβαρές ενστάσεις για τις συνθήκες περίθαλψης σε ορισμένες δομές των Ιεραποστόλων της Φιλανθρωπίας, για τον τρόπο αντιμετώπισης του πόνου και για τις απόψεις της σε ζητήματα όπως η άμβλωση. Ακόμη και το NobelPrize.org, παρουσιάζοντας τη ζωή της, σημειώνει ότι μαζί με την παγκόσμια αναγνώριση υπήρξαν και επικρίσεις γύρω από ορισμένες πλευρές της δράσης της.

Αυτό δεν αλλάζει τον λόγο για τον οποίο ο ΟΗΕ επέλεξε την ημερομηνία του θανάτου της. Η Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας δεν αποτελεί αξιολόγηση κάθε πτυχής της ζωής της, αλλά χρησιμοποιεί μια διεθνώς αναγνωρίσιμη μορφή της ανθρωπιστικής προσφοράς ως σημείο αναφοράς για μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από τη βοήθεια προς όσους βρίσκονται σε ανάγκη.

Τι εννοούμε όταν μιλάμε για φιλανθρωπία

Η φιλανθρωπία δεν περιορίζεται στις χρηματικές δωρεές. Μπορεί να είναι η προσφορά τροφίμων ή ρούχων, η εθελοντική εργασία σε μια κοινωνική δομή, η αιμοδοσία, η στήριξη ενός ιδρύματος ή μιας οικογένειας που αντιμετωπίζει δυσκολίες. Μπορεί ακόμη να είναι η προσφορά χρόνου και γνώσεων χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα.

Ο ΟΗΕ συνδέει ιδιαίτερα τη φιλανθρωπική δράση με την κοινωνική συμμετοχή. Τέτοιες πρωτοβουλίες μπορούν να κινητοποιήσουν ανθρώπους γύρω από ένα πρόβλημα, να δημιουργήσουν δεσμούς μέσα στις κοινότητες και να προσφέρουν άμεση βοήθεια όταν οι κρατικές δομές δεν επαρκούν.

Η φιλανθρωπία δεν αντικαθιστά το κράτος

Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση. Η βοήθεια από πολίτες και φιλανθρωπικές οργανώσεις μπορεί να είναι πολύτιμη, ιδιαίτερα σε έκτακτες ανάγκες, φυσικές καταστροφές ή περιπτώσεις ανθρώπων που χρειάζονται άμεση στήριξη. Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει την ευθύνη του κράτους για κοινωνική προστασία, υγεία, εκπαίδευση και την αντιμετώπιση της φτώχειας.

Η ίδια η λογική των Ηνωμένων Εθνών τοποθετεί τη φιλανθρωπία συμπληρωματικά στις δημόσιες πολιτικές και στη διεθνή συνεργασία. Η αξία της βρίσκεται στο ότι μπορεί να κινητοποιήσει ανθρώπους και πόρους γρήγορα και να καλύψει πραγματικές ανάγκες, όχι στο να μεταφέρει αποκλειστικά στους πολίτες την ευθύνη για κοινωνικά προβλήματα.

Γιατί είναι σημαντικός ο εθελοντισμός

Χρήματα δεν είναι απαραίτητα για κάθε μορφή προσφοράς. Πολλές οργανώσεις βασίζονται σε ανθρώπους που προσφέρουν χρόνο: βοηθούν στη διανομή τροφίμων, υποστηρίζουν ηλικιωμένους, συμμετέχουν σε δράσεις για παιδιά, φροντίζουν ζώα, καθαρίζουν δημόσιους χώρους ή προσφέρουν επαγγελματικές γνώσεις σε ανθρώπους που δεν θα μπορούσαν διαφορετικά να τις πληρώσουν.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας απευθύνεται σε όλους και όχι μόνο σε όσους έχουν τη δυνατότητα να κάνουν μεγάλες δωρεές. Ακόμη και λίγες ώρες μπορούν να αποτελέσουν πραγματική βοήθεια για μια μικρή οργάνωση ή για έναν άνθρωπο που βρίσκεται μόνος του απέναντι σε ένα πρόβλημα.

Πώς μπορεί κάποιος να βοηθήσει με ασφάλεια

Η καλή πρόθεση από μόνη της δεν αρκεί πάντα. Πριν από μια δωρεά, ιδιαίτερα όταν γίνεται μέσω διαδικτύου, χρειάζεται να ελέγχουμε σε ποιον ακριβώς δίνουμε χρήματα και πώς πρόκειται να χρησιμοποιηθούν.

Μια αξιόπιστη οργάνωση θα πρέπει να είναι ξεκάθαρη ως προς την ταυτότητά της, τις δράσεις που πραγματοποιεί και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τις δωρεές. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται μετά από μεγάλες φυσικές καταστροφές ή ανθρωπιστικές κρίσεις, όταν εμφανίζονται συχνά ψεύτικες εκκλήσεις για βοήθεια.

Η προσφορά μπορεί επίσης να γίνει χωρίς χρήματα. Αιμοδοσία, τρόφιμα, σχολικά είδη, εθελοντική εργασία ή απλώς η επικοινωνία με μια τοπική κοινωνική δομή για να μάθουμε τι πραγματικά χρειάζεται μπορεί να είναι εξίσου χρήσιμα.

Γιατί υπάρχει ακόμη ανάγκη για μια τέτοια ημέρα

Οι ανθρωπιστικές ανάγκες σε ολόκληρο τον κόσμο παραμένουν τεράστιες. Πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, οικονομικές κρίσεις, προσφυγικές μετακινήσεις και ακραία φτώχεια αφήνουν εκατομμύρια ανθρώπους να χρειάζονται άμεση βοήθεια.

Σε τέτοιες καταστάσεις κινητοποιούνται κράτη και διεθνείς οργανισμοί, αλλά σημαντικό μέρος της βοήθειας προέρχεται επίσης από μη κυβερνητικές οργανώσεις, κοινότητες, εθελοντές και απλούς πολίτες.

Η Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας υπάρχει για να θυμίζει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα της κοινωνίας να κινητοποιείται όταν κάποιος χρειάζεται βοήθεια.

Γιατί η 5η Σεπτεμβρίου έχει πλέον διπλή σημασία

Από το 2026, η 5η Σεπτεμβρίου έχει μάλιστα δύο επίσημες διεθνείς ημέρες στο ημερολόγιο του ΟΗΕ. Εκτός από την Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας, το 2026 γιορτάζεται για πρώτη φορά και η Παγκόσμια Ημέρα των Ιθαγενών Γυναικών και Κοριτσιών, η οποία καθιερώθηκε με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης στα τέλη του 2025. Η Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας όμως είναι η παλαιότερη από τις δύο και βρίσκεται στο ημερολόγιο των Ηνωμένων Εθνών από το 2012.

Μια ημέρα που δεν αφορά μόνο τις μεγάλες πράξεις

Η ιστορία της 5ης Σεπτεμβρίου ξεκινά από τη Μητέρα Τερέζα, αλλά η ημέρα που καθιέρωσε ο ΟΗΕ έχει πολύ ευρύτερο νόημα. Δεν χρειάζεται κάποιος να δημιουργήσει μια διεθνή οργάνωση ούτε να αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στη φιλανθρωπία για να προσφέρει. Για έναν ηλικιωμένο που χρειάζεται βοήθεια, για μια οικογένεια που δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες ή για ένα παιδί που χρειάζεται σχολικά είδη, μια μικρή πράξη μπορεί να έχει πολύ συγκεκριμένη αξία.

Γι’ αυτό η Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας στις 5 Σεπτεμβρίου δεν είναι τόσο μια ημέρα για να μιλήσουμε γενικά για την καλοσύνη. Είναι περισσότερο μια υπενθύμιση ότι η προσφορά αποκτά πραγματικό νόημα όταν φτάνει εκεί όπου υπάρχει πραγματική ανάγκη.

Και η επιλογή της ημερομηνίας κρατά ζωντανή τη σύνδεση με τη γυναίκα που έκανε αυτή την ιδέα το κέντρο ολόκληρης της δημόσιας ζωής της: τη Μητέρα Τερέζα, που πέθανε στις 5 Σεπτεμβρίου 1997.