Φανουρόπιτα: Η παραδοσιακή συνταγή και πόσα υλικά πρέπει να έχει

Η φανουρόπιτα έχει την τιμητική της κάθε χρόνο στις 27 Αυγούστου, ημέρα που γιορτάζει ο Άγιος Φανούριος. Νηστίσιμη, αρωματική και εύκολη στην παρασκευή της, ετοιμάζεται σε πολλά σπίτια, πηγαίνει στην εκκλησία για να ευλογηθεί και στη συνέχεια μοιράζεται σε συγγενείς, φίλους και γνωστούς.

Οι πιο γνωστές παραδοσιακές συνταγές έχουν 7 ή 9 υλικά, με την κανέλα, το πορτοκάλι, τις σταφίδες και τα καρύδια να δίνουν στη φανουρόπιτα το χαρακτηριστικό άρωμα και τη γεύση της. Ο αριθμός των υλικών, ωστόσο, αποτελεί μέρος της παράδοσης και όχι κάποιον υποχρεωτικό εκκλησιαστικό κανόνα.

Πόσα υλικά πρέπει να έχει η φανουρόπιτα;

Η πιο συνηθισμένη απάντηση είναι 7 ή 9 υλικά. Σε πολλές οικογένειες η συνταγή περνά από γενιά σε γενιά με έναν από αυτούς τους δύο αριθμούς, ενώ υπάρχουν και εκδοχές με περισσότερα υλικά.

Δεν υπάρχει όμως κανόνας της Εκκλησίας που να ορίζει ότι μια φανουρόπιτα πρέπει οπωσδήποτε να έχει επτά ή εννέα υλικά για να θεωρείται σωστή. Πρόκειται για μια παράδοση που διατηρήθηκε μέσα στα χρόνια, γι’ αυτό και συναντάμε αρκετές διαφορετικές συνταγές από περιοχή σε περιοχή και από σπίτι σε σπίτι.

Το βασικό χαρακτηριστικό της φανουρόπιτας είναι ότι είναι νηστίσιμη. Δεν περιέχει αυγά, γάλα ή βούτυρο και συνήθως βασίζεται σε αλεύρι, λάδι, χυμό πορτοκαλιού και ζάχαρη.

Παραδοσιακή φανουρόπιτα με 9 υλικά

Η παρακάτω συνταγή είναι μια απλή και κλασική εκδοχή με εννέα υλικά, χωρίς αυγά και γαλακτοκομικά.

Υλικά

• 500 γρ. αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
• 250 γρ. ζάχαρη
• 300 ml φρέσκος χυμός πορτοκαλιού
• 180 ml ελαιόλαδο ή σπορέλαιο
• 100 γρ. σταφίδες
• 100 γρ. καρύδια χοντροκομμένα
• 1 κουταλάκι κανέλα
• ½ κουταλάκι γαρύφαλλο
• ξύσμα από 1 πορτοκάλι

Με αυτές τις ποσότητες μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα στρογγυλό ταψί περίπου 26 εκατοστών ή ένα παραλληλόγραμμο ταψί αντίστοιχου μεγέθους.

Πώς φτιάχνουμε τη φανουρόπιτα

Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 170°C στις αντιστάσεις ή περίπου στους 160°C στον αέρα. Λαδώνουμε ελαφρά το ταψί και, αν θέλουμε, το πασπαλίζουμε με λίγο αλεύρι για να ξεφορμάρει πιο εύκολα η πίτα.

Σε ένα μεγάλο μπολ βάζουμε τον χυμό πορτοκαλιού, τη ζάχαρη και το λάδι και ανακατεύουμε καλά μέχρι να αρχίσει να διαλύεται η ζάχαρη. Προσθέτουμε την κανέλα, το γαρύφαλλο και το ξύσμα πορτοκαλιού και συνεχίζουμε το ανακάτεμα μέχρι να έχουμε ένα ομοιόμορφο μείγμα.

Ρίχνουμε σταδιακά το αλεύρι και ανακατεύουμε απαλά με σπάτουλα ή ξύλινη κουτάλα. Δεν χρειάζεται έντονο ή παρατεταμένο ανακάτεμα· σταματάμε μόλις ενσωματωθεί το αλεύρι και δεν υπάρχουν εμφανείς σβόλοι.

Στο τέλος προσθέτουμε τις σταφίδες και τα χοντροκομμένα καρύδια και τα ενσωματώνουμε με λίγες κινήσεις. Αδειάζουμε το μείγμα στο ταψί, ισιώνουμε την επιφάνεια και ψήνουμε για περίπου 45 έως 55 λεπτά, ανάλογα με τον φούρνο.

Η φανουρόπιτα είναι έτοιμη όταν πάρει ωραίο χρώμα και ένα ξύλινο καλαμάκι που θα βάλουμε στο κέντρο βγαίνει καθαρό. Την αφήνουμε να κρυώσει καλά πριν την κόψουμε, γιατί όσο είναι ακόμη ζεστή είναι πιο εύκολο να σπάσει.

Τα μυστικά για αφράτη φανουρόπιτα

Ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη είναι το υπερβολικό ανακάτεμα αφού προστεθεί το αλεύρι. Μόλις ενωθούν τα υλικά, δεν χρειάζεται να δουλέψουμε άλλο το μείγμα, ώστε η πίτα να παραμείνει όσο γίνεται πιο αφράτη.

Οι σταφίδες μπορούν να αλευρωθούν ελαφρά πριν μπουν στο μείγμα, ώστε να μη συγκεντρωθούν όλες στον πάτο του ταψιού. Τα καρύδια καλό είναι να είναι χοντροκομμένα και όχι τελείως αλεσμένα, για να δίνουν πιο ωραία υφή.

Σημαντικό είναι επίσης να μην ανοίξουμε τον φούρνο πολύ νωρίς. Περιμένουμε τουλάχιστον τα πρώτα 35 με 40 λεπτά και στη συνέχεια ελέγχουμε το ψήσιμο, καθώς κάθε φούρνος έχει μικρές διαφορές.

Μπορούμε να φτιάξουμε φανουρόπιτα με 7 υλικά;

Βεβαίως. Αν θέλετε να ακολουθήσετε την εκδοχή των επτά υλικών, μπορείτε να κρατήσετε μια ακόμη πιο απλή συνταγή με:

• αλεύρι
• ζάχαρη
• χυμό πορτοκαλιού
• λάδι
• κανέλα
• σταφίδες
• καρύδια

Το γαρύφαλλο και το ξύσμα πορτοκαλιού μπορούν απλώς να παραλειφθούν. Η πίτα θα παραμείνει αρωματική, αφού ο χυμός πορτοκαλιού και η κανέλα είναι αρκετά για να της δώσουν τη χαρακτηριστική γεύση της.

Ελαιόλαδο ή σπορέλαιο στη φανουρόπιτα;

Και τα δύο μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Το ελαιόλαδο δίνει πιο έντονη και πιο παραδοσιακή γεύση, ιδιαίτερα αν πρόκειται για ένα σχετικά ήπιο λάδι. Το σπορέλαιο είναι πιο ουδέτερο και αφήνει περισσότερο να ξεχωρίσουν το πορτοκάλι, η κανέλα και τα υπόλοιπα αρώματα.

Αν χρησιμοποιήσετε δυνατό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, η γεύση του θα γίνει πιο αισθητή. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, αλλά εξαρτάται από το αποτέλεσμα που προτιμάτε.

Γιατί η φανουρόπιτα είναι νηστίσιμη;

Η φανουρόπιτα παραδοσιακά παρασκευάζεται χωρίς ζωικά προϊόντα. Έτσι δεν περιέχει αυγά, γάλα ή βούτυρο και μπορεί να καταναλωθεί και σε ημέρες νηστείας.

Η απλή σύνθεσή της είναι άλλωστε μέρος του χαρακτήρα της. Δεν πρόκειται για ένα πλούσιο γλυκό, αλλά για μια απλή πίτα που φτιάχνεται για να προσφερθεί, να ευλογηθεί και να μοιραστεί.

Πότε φτιάχνουμε τη φανουρόπιτα;

Η φανουρόπιτα φτιάχνεται περισσότερο την παραμονή και ανήμερα της 27ης Αυγούστου, όταν γιορτάζει ο Άγιος Φανούριος. Πολλοί την ετοιμάζουν από το απόγευμα της 26ης Αυγούστου και την πηγαίνουν στην εκκλησία είτε στον εσπερινό είτε την επόμενη ημέρα για να ευλογηθεί.

Μπορεί όμως να φτιαχτεί και οποιαδήποτε άλλη εποχή του χρόνου. Συνηθίζεται να προσφέρεται όταν κάποιος έχει κάνει τάμα στον Άγιο, όταν ψάχνει κάτι που έχει χάσει ή ως ευχαριστία για κάτι που θεωρεί ότι «φανερώθηκε» με τη βοήθειά του.

Τι κάνουμε αφού ευλογηθεί η φανουρόπιτα;

Αφού ευλογηθεί στην εκκλησία, η φανουρόπιτα κόβεται και μοιράζεται. Μπορούμε να προσφέρουμε κομμάτια στους ανθρώπους που βρίσκονται εκεί, αλλά και σε συγγενείς, φίλους ή γείτονες.

Το μοίρασμα είναι βασικό κομμάτι του εθίμου. Η φανουρόπιτα δεν φτιάχνεται μόνο για το οικογενειακό τραπέζι, αλλά για να προσφερθεί. Γι’ αυτό και την ημέρα της γιορτής βλέπουμε συχνά πολλές πίτες μαζί στην εκκλησία, οι οποίες μετά την ευλογία μοιράζονται στον κόσμο.

Τι σχέση έχει η φανουρόπιτα με τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου;

Μαζί με τη φανουρόπιτα έχει περάσει από γενιά σε γενιά και η γνωστή φράση:

«Ο Θεός να συγχωρέσει τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου».

Υπάρχουν διάφορες διηγήσεις γύρω από τη μητέρα του Αγίου και τους λόγους για τους οποίους γίνεται αυτή η ευχή. Ωστόσο, δεν έχουμε ιστορικά στοιχεία για τη ζωή της και οι σχετικές ιστορίες ανήκουν στη λαϊκή παράδοση.

Η φράση έχει παρ’ όλα αυτά συνδεθεί τόσο στενά με το έθιμο, ώστε εξακολουθεί να ακούγεται μέχρι σήμερα όταν κόβεται και μοιράζεται η πίτα.

Μπορούμε να βάλουμε ζάχαρη άχνη από πάνω;

Ναι. Αφού κρυώσει εντελώς η φανουρόπιτα, μπορούμε να την πασπαλίσουμε με λίγη ζάχαρη άχνη πριν τη σερβίρουμε. Η άχνη είναι προαιρετική και δεν αλλάζει τη βασική συνταγή.

Αν θέλετε να κρατήσετε αυστηρά τον συμβολικό αριθμό των εννέα υλικών, μπορείτε απλώς να τη θεωρήσετε μέρος της διακόσμησης και όχι της βασικής ζύμης. Στην πράξη, πάντως, δεν υπάρχει λόγος να μετράμε τα υλικά με υπερβολική αυστηρότητα.

Πώς διατηρείται η φανουρόπιτα;

Αφού κρυώσει εντελώς, η φανουρόπιτα μπορεί να διατηρηθεί καλά σκεπασμένη σε θερμοκρασία δωματίου για περίπου 2 με 3 ημέρες. Αν ο καιρός είναι πολύ ζεστός, όπως συμβαίνει συχνά στα τέλη Αυγούστου, είναι προτιμότερο να φυλάσσεται σε δροσερό σημείο.

Μπορεί επίσης να κοπεί σε κομμάτια και να μπει στην κατάψυξη. Αν τυλιχτεί καλά πριν καταψυχθεί και ξεπαγώσει αργότερα σε θερμοκρασία δωματίου, διατηρεί σε μεγάλο βαθμό την υφή και το άρωμά της.

Η φανουρόπιτα δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη

Το σημαντικότερο στη φανουρόπιτα δεν είναι να βρούμε τη «μία και μοναδική» σωστή συνταγή. Σε κάθε περιοχή και σε κάθε οικογένεια υπάρχουν μικρές διαφορές: άλλοι βάζουν καρύδια, άλλοι σταφίδες, άλλοι περισσότερο πορτοκάλι και άλλοι διαφορετικά μυρωδικά.

Αυτό που παραμένει ίδιο είναι ο χαρακτήρας της: μια απλή, νηστίσιμη πίτα που φτιάχνεται στη χάρη του Αγίου Φανουρίου, πηγαίνει στην εκκλησία για να ευλογηθεί και στη συνέχεια μοιράζεται.

Είτε έχει επτά είτε εννέα υλικά, η φανουρόπιτα της 27ης Αυγούστου παραμένει ένα από τα πιο γνωστά και αγαπημένα έθιμα που περνούν από γενιά σε γενιά στα ελληνικά σπίτια.