Άγιος Βαβύλας και οι 84 μαθητές του: Ο δάσκαλος που μαρτύρησε μαζί με τα παιδιά που δίδασκε

Στο εορτολόγιο της 4ης Σεπτεμβρίου συναντάμε δύο Αγίους με το ίδιο όνομα και δύο εντελώς διαφορετικές ιστορίες. Ο πρώτος είναι ο Ιερομάρτυρας Βαβύλας, Επίσκοπος Αντιοχείας, που έμεινε γνωστός για τη σύγκρουσή του με την αυτοκρατορική εξουσία και για τα τρία πνευματικά του παιδιά που μαρτύρησαν μαζί του.

Ο δεύτερος Άγιος Βαβύλας έζησε αργότερα και ήταν δάσκαλος στη Νικομήδεια. Η ιστορία του είναι λιγότερο γνωστή, αλλά ιδιαίτερα συγκλονιστική: δίδασκε τη χριστιανική πίστη σε νέους και, όταν συνελήφθη, οι μαθητές του βρέθηκαν αντιμέτωποι με την ίδια απαίτηση που είχε τεθεί και στον δάσκαλό τους ,να αρνηθούν την πίστη τους.

Σύμφωνα με το Συναξάρι, 84 από αυτούς οδηγήθηκαν τελικά μαζί του στο μαρτύριο.

Ένας δάσκαλος στη Νικομήδεια

Η Νικομήδεια βρισκόταν στη Μικρά Ασία, στην περιοχή της σημερινής Τουρκίας, και κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους ήταν μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αυτοκρατορίας. Στα τέλη του 3ου αιώνα η σημασία της αυξήθηκε ακόμη περισσότερο, καθώς έγινε διοικητικό κέντρο της Ανατολής.

Σε αυτή την πόλη τοποθετεί η εκκλησιαστική παράδοση τη δράση του Βαβύλα. Δεν ήταν Επίσκοπος ούτε κάποιος άνθρωπος με πολιτική ή στρατιωτική εξουσία. Ήταν δάσκαλος και είχε αναλάβει την εκπαίδευση νέων, στους οποίους δίδασκε και τη χριστιανική πίστη.

Η δράση του έγινε γνωστή στις αρχές και αυτό ήταν αρκετό για να οδηγηθεί σε δίωξη.

Τα χρόνια του Μαξιμιανού

Ο βίος του Βαβύλα τοποθετεί τα γεγονότα στα χρόνια του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, ο οποίος κυβέρνησε από το 286 έως το 305 μ.Χ. Η περίοδος αυτή συνέπεσε με μια εποχή έντονης πίεσης και διωγμών εναντίον των Χριστιανών.

Η Νικομήδεια είχε ιδιαίτερη θέση σε αυτές τις εξελίξεις. Λίγα χρόνια αργότερα, το 303 μ.Χ., από εκεί ξεκίνησε και ο μεγάλος διωγμός του Διοκλητιανού, ένας από τους σκληρότερους που γνώρισαν οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες.

Σύμφωνα με την παράδοση, κάποιος κατήγγειλε τον Βαβύλα επειδή δίδασκε τη χριστιανική πίστη στους μαθητές του. Οι αρχές τον συνέλαβαν και απαίτησαν να αποκηρύξει όσα δίδασκε.

Εκείνος αρνήθηκε.

Ο ηλικιωμένος δάσκαλος συνελήφθη και βασανίστηκε

Οι εκκλησιαστικές πηγές παρουσιάζουν τον Βαβύλα ως ηλικιωμένο άνθρωπο όταν συνελήφθη. Παρά την ηλικία του, υποβλήθηκε σε βασανιστήρια με σκοπό να εξαναγκαστεί να υποχωρήσει.

Σύμφωνα με τον βίο του, τον χτύπησαν, τον λιθοβόλησαν και στη συνέχεια τον έδεσαν με βαριές αλυσίδες. Η δοκιμασία του δεν είχε μόνο σκοπό να τον τιμωρήσει, αλλά και να στείλει μήνυμα στους ανθρώπους που βρίσκονταν γύρω του και, κυρίως, στους μαθητές του. Οι αρχές δεν αρκέστηκαν όμως στη σύλληψη του δασκάλου. Στράφηκαν και προς τους νέους που είχε διδάξει.

Οι 84 μαθητές του Βαβύλα

Σύμφωνα με το Συναξάρι, μαζί με τον Βαβύλα συνελήφθησαν 84 μαθητές του. Οι πηγές δεν μας δίνουν πλήρη στοιχεία για την ηλικία, την καταγωγή ή τη ζωή καθενός από αυτούς, ούτε έχουν διασωθεί όλα τα ονόματά τους.

Γνωρίζουμε όμως ότι η εκκλησιαστική παράδοση διατήρησε σταθερά τον αριθμό τους και τη σχέση τους με τον δάσκαλο. Δεν ήταν μια τυχαία ομάδα Χριστιανών που συνελήφθη την ίδια περίοδο. Ήταν οι νέοι που είχαν μαθητεύσει κοντά του.

Από τα ονόματα που έχουν διασωθεί ξεχωρίζουν ο Αμμώνιος και ο Δονάτος, οι οποίοι, σύμφωνα με τον βίο, μίλησαν εκ μέρους των υπολοίπων όταν οι αρχές προσπάθησαν να τους πείσουν να αρνηθούν την πίστη τους.

Προσπάθησαν πρώτα να τους πείσουν

Οι αρχές δεν ξεκίνησαν αμέσως με βασανιστήρια. Σύμφωνα με την παράδοση, επιχείρησαν αρχικά να πείσουν τους μαθητές με υποσχέσεις και δώρα.

Τους ζητήθηκε να προσφέρουν θυσία στα είδωλα και να αποδείξουν με αυτόν τον τρόπο ότι συμμορφώνονταν με τις απαιτήσεις της αυτοκρατορικής εξουσίας. Αν το έκαναν, θα μπορούσαν να επιστρέψουν στις ζωές τους.

Οι μαθητές αρνήθηκαν.

Η στάση τους έχει ιδιαίτερη σημασία στον βίο, επειδή δείχνει ότι δεν ακολούθησαν απλώς παθητικά τον δάσκαλό τους. Όταν κλήθηκαν να απαντήσουν οι ίδιοι, επέλεξαν να παραμείνουν πιστοί σε όσα είχαν διδαχθεί.

Γιατί η άρνηση της θυσίας θεωρούνταν τόσο σοβαρή

Για να καταλάβουμε την ιστορία, πρέπει να δούμε πώς αντιμετώπιζε η ρωμαϊκή εξουσία τη δημόσια θρησκευτική συμμόρφωση. Σε περιόδους διωγμών, από τους Χριστιανούς ζητούνταν συχνά να προσφέρουν θυμίαμα ή θυσία στους θεούς της αυτοκρατορίας. Για τις αρχές, αυτή η πράξη λειτουργούσε ως απόδειξη υπακοής.  Για έναν Χριστιανό όμως ήταν ακριβώς αυτό που δεν μπορούσε να κάνει, γιατί θα σήμαινε ότι απαρνιόταν την πίστη του. Έτσι, ακόμη και μια πράξη που από την πλευρά της εξουσίας μπορούσε να φαίνεται τυπική, για τους πιστούς είχε πολύ βαθύτερη σημασία.

Όταν οι υποσχέσεις δεν έφεραν αποτέλεσμα

Όταν οι μαθητές δεν πείστηκαν, σύμφωνα με τον βίο, άρχισαν οι απειλές και τα βασανιστήρια. Οι πηγές αναφέρουν ότι μαστιγώθηκαν, αλλά συνέχισαν να αρνούνται να θυσιάσουν. Δεν γνωρίζουμε πόσο χρονικό διάστημα διήρκεσε η δοκιμασία τους ούτε έχουμε λεπτομερείς πληροφορίες για καθέναν από τους 84.

Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή όταν μιλάμε για «84 παιδιά». Τα συναξάρια χρησιμοποιούν λέξεις που μπορούν να αποδοθούν ως παιδιά, νέοι ή μαθητές, χωρίς να μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε την ακριβή ηλικία όλων. Το βέβαιο μέσα στην παράδοση είναι ότι επρόκειτο για νέους ανθρώπους που είχαν μαθητεύσει κοντά στον Βαβύλα και παρέμειναν μαζί του μέχρι το τέλος.

Οι μαθητές παρέμειναν κοντά στον δάσκαλό τους

Παρά τις πιέσεις και τα βασανιστήρια, σύμφωνα με το Συναξάρι οι μαθητές του Βαβύλα δεν δέχθηκαν να αρνηθούν την πίστη τους. Η στάση τους ήταν κοινή με εκείνη του δασκάλου τους, ο οποίος είχε ήδη υποστεί βασανιστήρια και φυλάκιση.

Η παράδοση αναφέρει ότι τελικά ο Βαβύλας και οι 84 μαθητές του καταδικάστηκαν σε θάνατο με αποκεφαλισμό.

Αυτό που έμεινε στη μνήμη της Εκκλησίας δεν είναι μόνο ο μεγάλος αριθμός των μαρτύρων, αλλά η σχέση που τους ένωνε. Ο Βαβύλας ήταν ο άνθρωπος που τους είχε διδάξει τη χριστιανική πίστη και εκείνοι, σύμφωνα με την παράδοση, παρέμειναν πιστοί σε όσα είχαν μάθει ακόμη και όταν βρέθηκαν μπροστά στην απειλή του θανάτου.

Πώς μαρτύρησαν ο Βαβύλας και οι μαθητές του

Το ελληνικό Συναξάρι αναφέρει ότι ο Βαβύλας και οι μαθητές του θανατώθηκαν με αποκεφαλισμό.

Η διήγηση παρουσιάζει πρώτα τον δάσκαλο να περνά από βασανιστήρια και στη συνέχεια ολόκληρη την ομάδα να οδηγείται στην εκτέλεση. Η Εκκλησία τους τιμά μαζί, χωρίς να χωρίζει τη μνήμη του Βαβύλα από εκείνη των μαθητών του.

Αυτό είναι χαρακτηριστικό του τρόπου με τον οποίο διασώθηκε η ιστορία τους. Δεν έχουμε έναν Άγιο και δίπλα του μια ανώνυμη ομάδα μαρτύρων. Η παράδοση μιλά για τον δάσκαλο και τους 84 μαθητές του ως μια ενιαία μνήμη.

Ήταν πράγματι 84;

Ο αριθμός 84 καταγράφεται σταθερά στην εκκλησιαστική παράδοση και έχει περάσει στο εορτολόγιο μαζί με το όνομα του Βαβύλα.

Δεν διαθέτουμε όμως ανεξάρτητη ιστορική καταγραφή της εποχής που να μας δίνει τα στοιχεία όλων των μαθητών ή να μας επιτρέπει να επιβεβαιώσουμε έναν προς έναν τους 84 ανθρώπους.

Γι’ αυτό είναι πιο σωστό να γράφουμε ότι σύμφωνα με το Συναξάρι και την εκκλησιαστική παράδοση ήταν 84, αντί να παρουσιάζουμε τον αριθμό ως κάτι που έχει επιβεβαιωθεί από διαφορετικές ιστορικές πηγές.

Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, χωρίς να αλλάζει το γεγονός ότι η Εκκλησία τιμά τη μνήμη τους με αυτόν ακριβώς τον τρόπο.

Δεν είναι ο Βαβύλας, Επίσκοπος Αντιοχείας

Εδώ χρειάζεται η μεγαλύτερη προσοχή, επειδή οι δύο Άγιοι έχουν το ίδιο όνομα και την ίδια ημέρα γιορτής. Ο Ιερομάρτυρας Βαβύλας, Επίσκοπος Αντιοχείας, έζησε νωρίτερα, τον 3ο αιώνα, και μαρτύρησε στα χρόνια του Δεκίου. Μαζί του συνδέονται τρία νεαρά πνευματικά του παιδιά.

Σε εκείνον τον Βαβύλα αποδίδεται και η γνωστή αναφορά στα λόγια του Προφήτη Ησαΐα: «Ιδού εγώ και τα παιδία, α μοι έδωκεν ο Θεός», καθώς, σύμφωνα με την παράδοση, είδε τα τρία πνευματικά του παιδιά να οδηγούνται στο μαρτύριο πριν από εκείνον.

Ο Βαβύλας της Νικομήδειας, αντίθετα, ήταν δάσκαλος και συνδέεται με τον Μαξιμιανό και τους 84 μαθητές του. Η φράση του Ησαΐα δεν ανήκει στον δικό του βίο. Πρόκειται λοιπόν για δύο διαφορετικούς Αγίους και δύο διαφορετικές ιστορίες, οι οποίες λόγω των πολλών κοινών στοιχείων έχουν συχνά συγχέονται.

Γιατί εμφανίζονται τόσοι μάρτυρες από τη Νικομήδεια

Η Νικομήδεια εμφανίζεται συχνά στα συναξάρια των πρώτων χριστιανικών αιώνων και αυτό δεν είναι τυχαίο. Ήταν σημαντικό διοικητικό κέντρο και μία από τις πόλεις όπου οι διωγμοί εναντίον των Χριστιανών υπήρξαν ιδιαίτερα έντονοι. Το 303 μ.Χ., στα χρόνια του Διοκλητιανού, εκδόθηκαν μέτρα που προέβλεπαν την καταστροφή εκκλησιών, την παράδοση ιερών βιβλίων και την επιβολή θυσιών στους Χριστιανούς.

Η ιστορία του Βαβύλα εντάσσεται σε αυτό το γενικότερο κλίμα. Ο ίδιος ο βίος τον τοποθετεί στα χρόνια του Μαξιμιανού, μέσα σε μια περίοδο κατά την οποία η δημόσια ομολογία της χριστιανικής πίστης μπορούσε να οδηγήσει σε σύλληψη και εκτέλεση.

Ένας Άγιος που έμεινε στη μνήμη ως δάσκαλος

Πολλοί μάρτυρες των πρώτων αιώνων έμειναν γνωστοί για κάποια συγκεκριμένη πράξη, για ένα θαύμα ή για τον τρόπο του μαρτυρίου τους. Στην περίπτωση του Βαβύλα, αυτό που ξεχωρίζει είναι η ιδιότητά του ως δασκάλου.

Δεν γνωρίζουμε πώς ακριβώς λειτουργούσε η διδασκαλία του, πόσο καιρό είχε κοντά του τους μαθητές ή τι μορφή είχε η καθημερινή τους εκπαίδευση. Το Συναξάρι όμως διασώζει ότι δίδασκε νέους και ότι η χριστιανική του διδασκαλία ήταν ο λόγος που καταγγέλθηκε.

Και όταν εκείνος συνελήφθη, οι μαθητές του δεν εξαφανίστηκαν από την ιστορία. Βρέθηκαν μπροστά στις ίδιες αρχές, έδωσαν τη δική τους απάντηση και, σύμφωνα με την παράδοση, ακολούθησαν τον δάσκαλό τους μέχρι το τέλος.

Πότε γιορτάζει ο Άγιος Βαβύλας με τους 84 μαθητές

Η μνήμη του Αγίου Βαβύλα του δασκάλου και των 84 μαθητών του τιμάται στις 4 Σεπτεμβρίου. Την ίδια ημερομηνία η Εκκλησία τιμά επίσης τον Προφήτη Μωυσή, την Αγία Ερμιόνη και τον άλλο Άγιο Βαβύλα, τον Ιερομάρτυρα Επίσκοπο Αντιοχείας.

Ανάμεσα σε όλες αυτές τις μνήμες, η ιστορία του Βαβύλα της Νικομήδειας ξεχωρίζει για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο. Ένας ηλικιωμένος δάσκαλος συνελήφθη για όσα δίδασκε στους νέους και, όταν ήρθε η ώρα της δοκιμασίας, οι μαθητές του κλήθηκαν να αποφασίσουν μόνοι τους αν θα έμεναν πιστοί σε αυτά.

Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, 84 από αυτούς επέλεξαν να μείνουν μαζί του μέχρι το τέλος.