5 Σεπτεμβρίου 2026: Η νέα Παγκόσμια Ημέρα που γιορτάζεται για πρώτη φορά φέτος

Μια νέα ημερομηνία προστίθεται από το 2026 στο επίσημο ημερολόγιο των Ηνωμένων Εθνών. Η 5η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως International Day of the World’s Indigenous Women and Girls, δηλαδή Παγκόσμια Ημέρα των Ιθαγενών Γυναικών και Κοριτσιών. Η απόφαση ελήφθη από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 26 Νοεμβρίου 2025 και η πρώτη επίσημη εορτή πραγματοποιείται στις 5 Σεπτεμβρίου 2026.

Δεν πρόκειται επομένως για μία από τις πολλές ανεπίσημες «παγκόσμιες ημέρες» που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Η συγκεκριμένη ημέρα έχει καθιερωθεί επίσημα από τον ΟΗΕ με το ψήφισμα A/RES/80/10 και θα τιμάται κάθε χρόνο την ίδια ημερομηνία.

Τι είναι η νέα Παγκόσμια Ημέρα της 5ης Σεπτεμβρίου

Στόχος της νέας ημέρας είναι να στρέψει την προσοχή στις γυναίκες και τα κορίτσια που ανήκουν στους αυτόχθονες λαούς του κόσμου και να κάνει περισσότερο γνωστό τόσο τον ρόλο τους στις κοινότητές τους όσο και τα προβλήματα που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν.

Ο ΟΗΕ επισημαίνει ότι οι γυναίκες αυτές έχουν καθοριστική συμβολή στη διατήρηση των γλωσσών, των παραδόσεων και της γνώσης των λαών τους. Παράλληλα συμμετέχουν στη διαχείριση της γης και των φυσικών πόρων, στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και στη μετάδοση γνώσεων από τη μία γενιά στην επόμενη.

Η νέα Παγκόσμια Ημέρα δεν δημιουργήθηκε όμως μόνο για να αναδείξει αυτή την προσφορά. Θέλει ταυτόχρονα να φέρει στο προσκήνιο τις ανισότητες, τη φτώχεια, τη βία και τα εμπόδια στην εκπαίδευση, στην υγεία και στη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν πολλές ιθαγενείς γυναίκες.

Πότε αποφασίστηκε η καθιέρωσή της

Η απόφαση είναι πολύ πρόσφατη. Στις 26 Νοεμβρίου 2025, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε το ψήφισμα A/RES/80/10 και αποφάσισε ότι η 5η Σεπτεμβρίου κάθε έτους θα είναι στο εξής αφιερωμένη στις ιθαγενείς γυναίκες και τα κορίτσια όλου του κόσμου.

Η απόφαση πάντως δεν ήταν ομόφωνη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζήτησαν ονομαστική ψηφοφορία και καταψήφισαν το ψήφισμα, εκφράζοντας μεταξύ άλλων αντίθεση στη συνεχή δημιουργία νέων διεθνών θεματικών ημερών. Η ένσταση αυτή δεν εμπόδισε την έγκριση του ψηφίσματος και η νέα Παγκόσμια Ημέρα καθιερώθηκε κανονικά.

Αυτό σημαίνει ότι το 2026 είναι η πρώτη χρονιά κατά την οποία η ημέρα τιμάται επίσημα σε παγκόσμιο επίπεδο από τον ΟΗΕ. Και την ενότητα για τον παγκόσμιο πληθυσμό των αυτόχθονων λαών θα την κρατούσα σχεδόν όπως είναι, απλώς λίγο πιο φυσικά:

Γιατί επιλέχθηκε η 5η Σεπτεμβρίου

Η 5η Σεπτεμβρίου δεν επιλέχθηκε τυχαία. Πριν ακόμη από την επίσημη απόφαση του ΟΗΕ, η συγκεκριμένη ημερομηνία τιμούνταν εδώ και δεκαετίες σε χώρες κυρίως της Λατινικής Αμερικής ως ημέρα αφιερωμένη στις ιθαγενείς γυναίκες. Το ίδιο το ψήφισμα του ΟΗΕ αναγνωρίζει ότι η 5η Σεπτεμβρίου είχε ήδη καθιερωθεί σε αρκετές χώρες στη μνήμη γυναικών που αγωνίστηκαν για τα δικαιώματα των αυτόχθονων λαών.

Στο επίκεντρο αυτής της ιστορίας βρίσκεται η Bartolina Sisa, μια γυναίκα των Αϊμάρα που έζησε τον 18ο αιώνα στην περιοχή της σημερινής Βολιβίας.

Η Sisa συμμετείχε στην αντίσταση των αυτόχθονων πληθυσμών απέναντι στην ισπανική αποικιακή κυριαρχία και έγινε μία από τις πιο γνωστές γυναικείες μορφές των εξεγέρσεων στην περιοχή των Άνδεων. Συνελήφθη και εκτελέστηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1782. Η ημερομηνία του θανάτου της έγινε αργότερα σημείο αναφοράς για τα κινήματα ιθαγενών γυναικών στη Λατινική Αμερική.

Ποια ήταν η Bartolina Sisa

Η Bartolina Sisa ήταν γυναίκα των Αϊμάρα και μία από τις ηγετικές μορφές της μεγάλης εξέγερσης των αυτόχθονων πληθυσμών στα τέλη του 18ου αιώνα στην περιοχή του Άνω Περού, τη σημερινή Βολιβία.

Μαζί με τον Túpac Katari συμμετείχε στην εξέγερση εναντίον της ισπανικής αποικιακής εξουσίας και στην πολιορκία της Λα Παζ. Η δράση της την έκανε σύμβολο της αντίστασης των αυτόχθονων λαών, αλλά οδήγησε τελικά στη σύλληψή της.

Εκτελέστηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1782. Περισσότερους από δύο αιώνες αργότερα, το όνομά της εξακολουθεί να συνδέεται με τα κινήματα των ιθαγενών γυναικών στη Λατινική Αμερική και η ημερομηνία του θανάτου της βρίσκεται πίσω από την επιλογή της 5ης Σεπτεμβρίου.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Bartolina Sisa

Ποιοι θεωρούνται Ιθαγενείς Λαοί

Ο όρος δεν αναφέρεται απλώς σε ανθρώπους που γεννήθηκαν σε μια συγκεκριμένη χώρα. Όταν ο ΟΗΕ μιλά για Indigenous Peoples, αναφέρεται σε λαούς με ιδιαίτερη ιστορική συνέχεια, πολιτισμό, γλώσσες, κοινωνικές δομές και ισχυρούς δεσμούς με τις πατρογονικές τους περιοχές.

Υπολογίζεται ότι περίπου 476 εκατομμύρια άνθρωποι ανήκουν σε αυτόχθονες λαούς και ζουν σε περισσότερες από 90 χώρες. Αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 6% του παγκόσμιου πληθυσμού, παρότι εκπροσωπούν δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.

Ανάμεσά τους βρίσκονται, για παράδειγμα, λαοί των Άνδεων και του Αμαζονίου, κοινότητες ιθαγενών της Βόρειας Αμερικής, οι Μαορί της Νέας Ζηλανδίας, οι Σάμι στη βόρεια Ευρώπη και πολλοί αυτόχθονες λαοί της Ασίας, της Αφρικής και της Ωκεανίας. Αυτό ταιριάζει καλύτερα με τον τόνο του υπόλοιπου άρθρου και αποφεύγει να μοιάζει με στατιστικό ένθετο.

Περίπου 185 εκατομμύρια είναι γυναίκες

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει ο ΟΗΕ για τη νέα Παγκόσμια Ημέρα, υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 185 εκατομμύρια ιθαγενείς γυναίκες παγκοσμίως. Ο αριθμός από μόνος του δείχνει γιατί το ζήτημα δεν αφορά μια μικρή ή περιθωριακή ομάδα. Πρόκειται για εκατομμύρια γυναίκες που ζουν σε πολύ διαφορετικές χώρες και κοινωνίες, με διαφορετικές γλώσσες, θρησκείες και παραδόσεις.

Οι συνθήκες φυσικά δεν είναι ίδιες παντού. Ο ΟΗΕ όμως επισημαίνει ότι σε πολλές περιοχές οι ιθαγενείς γυναίκες αντιμετωπίζουν ένα διπλό εμπόδιο: τις ανισότητες που σχετίζονται με το φύλο τους και, ταυτόχρονα, τις διακρίσεις που συνδέονται με την καταγωγή τους.

Οι ανισότητες στην υγεία

Ένα από τα ζητήματα στα οποία δίνει ιδιαίτερη έμφαση ο ΟΗΕ είναι η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη. Σε πολλές απομακρυσμένες κοινότητες δεν υπάρχουν εύκολα προσβάσιμες υπηρεσίες υγείας, ενώ γεωγραφικά, οικονομικά και γλωσσικά εμπόδια μπορούν να κάνουν ακόμη δυσκολότερη την πρόσβαση σε γιατρούς και νοσοκομεία.

Ο ΟΗΕ αναφέρει ότι οι ιθαγενείς γυναίκες αντιμετωπίζουν υψηλά ποσοστά μητρικής θνησιμότητας, προβλήματα κατά την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, καθώς και άλλες μορφές άνισης μεταχείρισης στον χώρο της υγείας. Δεν πρόκειται φυσικά για μια κατάσταση που είναι ίδια σε κάθε χώρα. Η νέα Παγκόσμια Ημέρα έχει ακριβώς ως στόχο να αναδείξει αυτές τις διαφορετικές πραγματικότητες και να ενισχύσει τη συλλογή στοιχείων και τις πολιτικές που μπορούν να τις αντιμετωπίσουν.

Τα εμπόδια στην εργασία και στην εκπαίδευση

Οι ανισότητες επεκτείνονται και στην οικονομική ζωή. Τα στοιχεία του ΟΗΕ δείχνουν ότι λιγότερες από μία στις τέσσερις ιθαγενείς γυναίκες βρίσκονται σε αμειβόμενη εργασία, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τις γυναίκες που δεν ανήκουν σε αυτόχθονους λαούς είναι πάνω από το 50%. Σε πολλές περιπτώσεις οι γυναίκες εργάζονται στην οικογενειακή γεωργία, στη φροντίδα των παιδιών και των ηλικιωμένων ή σε άλλες δραστηριότητες που είναι απαραίτητες για την κοινότητα, αλλά δεν καταγράφονται ως αμειβόμενη απασχόληση.

Παράλληλα, η φτώχεια και η μεγάλη απόσταση από σχολεία μπορούν να περιορίσουν τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες των κοριτσιών. Σε ορισμένες κοινότητες προστίθεται και το πρόβλημα ότι η εκπαίδευση δεν παρέχεται στη γλώσσα που μιλούν τα παιδιά στο σπίτι.

Γιατί οι γυναίκες αυτές είναι σημαντικές για τις γλώσσες και τις παραδόσεις

Η νέα ημέρα δεν εστιάζει μόνο στις δυσκολίες. Ο ΟΗΕ αναγνωρίζει τις ιθαγενείς γυναίκες ως φορείς γνώσης που έχουν σημαντικό ρόλο στη μετάδοση γλωσσών, παραδόσεων, τρόπων καλλιέργειας, τεχνικών και κοινωνικών πρακτικών από γενιά σε γενιά.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή πολλές γλώσσες αυτόχθονων λαών κινδυνεύουν να εξαφανιστούν. Όταν μια γλώσσα παύει να μεταδίδεται στα παιδιά, δεν χάνονται μόνο λέξεις. Μαζί της μπορεί να χαθεί ένα ολόκληρο σύστημα γνώσεων και ένας ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο μια κοινότητα αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω της. Σε πολλές περιπτώσεις οι γυναίκες βρίσκονται στο κέντρο αυτής της μετάδοσης, τόσο μέσα στην οικογένεια όσο και στην ευρύτερη κοινότητα.

Η ιδιαίτερη σχέση με τη γη και το περιβάλλον

Ένας ακόμη λόγος που ο ΟΗΕ δίνει έμφαση στον ρόλο των ιθαγενών γυναικών είναι η σχέση πολλών κοινοτήτων με τη γη και τους φυσικούς πόρους. Γυναίκες σε αυτόχθονες κοινότητες συμμετέχουν στη γεωργία, στη συλλογή τροφής και φαρμακευτικών φυτών, στη διαχείριση νερού και δασών και στη διατήρηση παραδοσιακών γνώσεων για το τοπικό περιβάλλον.

Γι’ αυτό ο ΟΗΕ συνδέει τον ρόλο τους όχι μόνο με τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και με τη βιοποικιλότητα, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων.

Γιατί χρειαζόταν ξεχωριστή Παγκόσμια Ημέρα

Υπάρχει ήδη από το 1994 η Παγκόσμια Ημέρα των Αυτοχθόνων Λαών, η οποία τιμάται κάθε χρόνο στις 9 Αυγούστου. Γιατί λοιπόν χρειάζεται ακόμη μία ημέρα ειδικά για τις γυναίκες και τα κορίτσια;

Η λογική της νέας απόφασης είναι ότι οι γυναίκες μπορεί να αντιμετωπίζουν προβλήματα που δεν αποτυπώνονται πλήρως όταν συζητάμε γενικά για τους αυτόχθονες λαούς. Η έμφυλη βία, η πρόσβαση στην περίθαλψη κατά την εγκυμοσύνη, η εμπορία ανθρώπων, η περιορισμένη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων και τα εμπόδια στην οικονομική ανεξαρτησία είναι μερικά από αυτά.

Η Γενική Συνέλευση υπογραμμίζει ότι η νέα ημέρα πρέπει να χρησιμοποιείται για την ενημέρωση γύρω από τα δικαιώματα των ιθαγενών γυναικών και κοριτσιών και για την υποστήριξη της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής τους ανάπτυξης.

Τι θέλει να πετύχει ο ΟΗΕ

Μια Παγκόσμια Ημέρα από μόνη της δεν λύνει τα προβλήματα που υπάρχουν. Αυτό το αναγνωρίζει ουσιαστικά και ο ίδιος ο ΟΗΕ. Η καθιέρωση της ημέρας έχει κυρίως έναν άλλο σκοπό: να δημιουργεί κάθε χρόνο ένα σημείο αναφοράς γύρω από το οποίο κυβερνήσεις, οργανώσεις και ίδιες οι κοινότητες μπορούν να παρουσιάζουν στοιχεία, να συζητούν προβλήματα και να ζητούν συγκεκριμένες αλλαγές.

Ο ΟΗΕ θέλει η 5η Σεπτεμβρίου να δίνει μεγαλύτερη διεθνή προβολή στην ηγεσία και την προσφορά των ιθαγενών γυναικών, αλλά και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Η μεγαλύτερη δημόσια προσοχή μπορεί στη συνέχεια να βοηθήσει στη διεκδίκηση πολιτικών και πόρων.

Γιατί το 2026 είναι ξεχωριστό

Από το 2027 και μετά, η 5η Σεπτεμβρίου θα αποτελεί μία ακόμη σταθερή Παγκόσμια Ημέρα στο ημερολόγιο των Ηνωμένων Εθνών. Η 5η Σεπτεμβρίου 2026, όμως, δεν θα επαναληφθεί με την ίδια σημασία. Είναι η πρώτη φορά που η ημέρα τιμάται επίσημα σε παγκόσμιο επίπεδο μετά την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης. Το ημερολόγιο του ΟΗΕ για τον Σεπτέμβριο του 2026 περιλαμβάνει πλέον στην ίδια ημερομηνία δύο επίσημες διεθνείς ημέρες: την Παγκόσμια Ημέρα Φιλανθρωπίας και τη νέα Παγκόσμια Ημέρα των Ιθαγενών Γυναικών και Κοριτσιών.

Μια ημερομηνία που για δεκαετίες είχε ιδιαίτερη σημασία κυρίως για τις ιθαγενείς γυναίκες της Λατινικής Αμερικής αποκτά έτσι παγκόσμια αναγνώριση. Και πίσω από την επιλογή της εξακολουθεί να βρίσκεται η ιστορία μιας γυναίκας που εκτελέστηκε στις Άνδεις πριν από περισσότερα από δύο αιώνες: της Bartolina Sisa. Από τις 5 Σεπτεμβρίου 2026, η ημερομηνία αυτή περνά πλέον επίσημα στο παγκόσμιο ημερολόγιο του ΟΗΕ.