5 Σεπτεμβρίου 1997: Η στιγμή που η Αθήνα κέρδισε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004

Για όσους έζησαν εκείνο το βράδυ, η εικόνα έχει μείνει αξέχαστη. Στη Λωζάνη, ο πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ άνοιξε τον φάκελο με το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας και ανακοίνωσε το όνομα της πόλης που θα φιλοξενούσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.

«Athens»

Στην ελληνική αποστολή ξέσπασαν αμέσως πανηγυρισμοί. Στην Αθήνα, χιλιάδες άνθρωποι που περίμεναν την ανακοίνωση έξω από το Ζάππειο και σε άλλα σημεία της πόλης άρχισαν να πανηγυρίζουν, ενώ οι δρόμοι γέμισαν σημαίες, κόρνες και κόσμο. Η Αθήνα είχε κερδίσει αυτό που δεν είχε καταφέρει επτά χρόνια νωρίτερα: την επιστροφή των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ελλάδα.

Η απόφαση πάρθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1997

Η τελική ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε στη 106η Σύνοδο της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής στη Λωζάνη της Ελβετίας. Υποψήφιες για τους Αγώνες του 2004 είχαν απομείνει πέντε πόλεις: η Αθήνα, η Ρώμη, το Κέιπ Τάουν, η Στοκχόλμη και το Μπουένος Άιρες. Άλλες πόλεις που είχαν αρχικά εκδηλώσει ενδιαφέρον δεν είχαν προκριθεί στην τελική διαδικασία.

Η Αθήνα δεν ήταν βέβαιη νικήτρια. Η Ρώμη θεωρούνταν εξαιρετικά ισχυρή υποψηφιότητα και η διαδικασία προέβλεπε διαδοχικούς γύρους ψηφοφορίας, μέχρι μία πόλη να συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία. Η αγωνία λοιπόν κράτησε μέχρι τον τελευταίο γύρο.

Η Αθήνα είχε ήδη χάσει τους Αγώνες του 1996

Η επιτυχία του 1997 είχε ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή είχε προηγηθεί μία πολύ οδυνηρή αποτυχία.  Η Ελλάδα είχε διεκδικήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1996, τη χρονιά που συμπληρώνονταν εκατό χρόνια από τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας του 1896. Πολλοί στην Ελλάδα πίστευαν τότε ότι η ιστορική επέτειος θα έδινε στην Αθήνα ένα πολύ ισχυρό πλεονέκτημα.

Η ΔΟΕ όμως επέλεξε τελικά την Ατλάντα.

Για την ελληνική πλευρά, η απόφαση του 1990 είχε προκαλέσει μεγάλη απογοήτευση και είχε μείνει στη δημόσια συζήτηση ως μια χαμένη ευκαιρία να επιστρέψουν οι Αγώνες στην πόλη όπου είχαν αναβιώσει έναν αιώνα νωρίτερα. Η νέα υποψηφιότητα για το 2004 οργανώθηκε με διαφορετική λογική και πολύ μεγαλύτερη έμφαση στο αν η Αθήνα μπορούσε πράγματι να φιλοξενήσει μια σύγχρονη Ολυμπιάδα.

Αυτή τη φορά η υποψηφιότητα έπρεπε να είναι διαφορετική

Το βάρος δεν μπορούσε πλέον να πέσει μόνο στην ιστορία και στον συμβολισμό της Ελλάδας. Η Αθήνα έπρεπε να πείσει ότι διέθετε, ή μπορούσε να αποκτήσει εγκαίρως, τις αθλητικές εγκαταστάσεις, τις μεταφορές, τις τηλεπικοινωνίες, τις υποδομές φιλοξενίας και την οικονομική στήριξη που απαιτούσε μια διοργάνωση τέτοιου μεγέθους.

Η πρόεδρος της Επιτροπής Διεκδίκησης, Γιάννα Αγγελοπούλου-Δασκαλάκη, τόνιζε πριν από την ψηφοφορία ότι η νέα υποψηφιότητα δεν στηριζόταν μόνο στο ολυμπιακό παρελθόν της Αθήνας, αλλά σε συγκεκριμένο τεχνικό σχέδιο και στην εγγύηση του ελληνικού κράτους.

Το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Στίβου που είχε πραγματοποιηθεί στην Αθήνα λίγες εβδομάδες πριν από την τελική απόφαση χρησιμοποιήθηκε επίσης ως απόδειξη ότι η πόλη μπορούσε να οργανώσει μια μεγάλη διεθνή αθλητική διοργάνωση.

Οι πέντε πόλεις που έφτασαν στην τελική ψηφοφορία

Στην τελική διαδικασία βρέθηκαν:

• Αθήνα
• Ρώμη
• Κέιπ Τάουν
• Στοκχόλμη
• Μπουένος Άιρες

Η Αθήνα και η Ρώμη είχαν από την αρχή ισχυρή παρουσία, αλλά το αποτέλεσμα δεν μπορούσε να θεωρηθεί δεδομένο. Η διαδικασία της ΔΟΕ γινόταν με διαδοχικούς γύρους: κάθε φορά αποκλειόταν η πόλη με τις λιγότερες ψήφους και ακολουθούσε νέα ψηφοφορία.

Στον πρώτο γύρο η Αθήνα πήρε 32 ψήφους, η Ρώμη 23, η Στοκχόλμη 20, ενώ Κέιπ Τάουν και Μπουένος Άιρες ισοψήφησαν με 16. Χρειάστηκε ξεχωριστή ψηφοφορία μεταξύ των δύο τελευταίων, από την οποία αποκλείστηκε το Μπουένος Άιρες.

Η Αθήνα άρχισε να αυξάνει τη διαφορά της

Στον επόμενο κανονικό γύρο η Αθήνα ανέβηκε στις 38 ψήφους, η Ρώμη πήρε 28, το Κέιπ Τάουν 22 και η Στοκχόλμη 19. Η σουηδική πρωτεύουσα αποκλείστηκε.

Στον επόμενο γύρο η τάση έγινε ακόμη πιο καθαρή. Η Αθήνα έφτασε τις 52 ψήφους, η Ρώμη τις 35 και το Κέιπ Τάουν τις 20.

Πλέον είχαν απομείνει μόνο δύο πόλεις.

Αθήνα και Ρώμη.

Ο τελικός: Αθήνα 66 – Ρώμη 41

Στον τελευταίο γύρο η Αθήνα επικράτησε με 66 ψήφους έναντι 41 της Ρώμης.

Η διαφορά ήταν πολύ μεγαλύτερη από όσο φοβούνταν αρκετοί πριν από την ψηφοφορία και έδειχνε ότι, καθώς αποκλείονταν οι υπόλοιπες πόλεις, μεγάλο μέρος των ψήφων τους μετακινήθηκε προς την ελληνική υποψηφιότητα.

Το αποτέλεσμα είχε κριθεί. Έμενε μόνο η επίσημη ανακοίνωση. Η στιγμή που ο Σάμαρανκ είπε «Athens»

Ο Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ ανέβηκε στο βήμα για την ανακοίνωση της απόφασης. Η ελληνική αντιπροσωπεία περίμενε μέσα στην αίθουσα, ενώ στην Αθήνα χιλιάδες άνθρωποι παρακολουθούσαν την απευθείας μετάδοση. Όταν ακούστηκε το όνομα της Αθήνας, η ένταση των προηγούμενων μηνών εξαφανίστηκε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Η Γιάννα Αγγελοπούλου-Δασκαλάκη, ο τότε δήμαρχος Αθηναίων Δημήτρης Αβραμόπουλος και τα υπόλοιπα μέλη της ελληνικής αποστολής άρχισαν να πανηγυρίζουν, με την ελληνική σημαία να κυριαρχεί στις φωτογραφίες που μεταδόθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο.

Σύμφωνα με τα αρχεία της εποχής, στην Αθήνα η ανακοίνωση μεταδιδόταν σε γιγαντοοθόνες μπροστά από το Ζάππειο, όπου είχε συγκεντρωθεί πλήθος κόσμου. Μέσα σε λίγα λεπτά η γιορτή απλώθηκε στους δρόμους.

Γιατί η απόφαση είχε τόσο μεγάλο συμβολισμό

Η Αθήνα δεν ήταν απλώς ακόμη μία πόλη που αναλάμβανε τους Ολυμπιακούς. Οι αρχαίοι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν γεννηθεί στην Ελλάδα και οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες είχαν πραγματοποιηθεί στην Αθήνα το 1896. Με την απόφαση του 1997, οι Αγώνες θα επέστρεφαν στην ελληνική πρωτεύουσα 108 χρόνια μετά.

Αυτός ο συμβολισμός είχε χρησιμοποιηθεί και στην υποψηφιότητα για το 1996, αλλά αυτή τη φορά συνοδευόταν από ένα πιο ολοκληρωμένο οργανωτικό σχέδιο. Η ίδια η ΔΟΕ περιέγραφε αργότερα την Αθήνα ως την πόλη όπου οι Αγώνες επέστρεφαν στην αρχαία γενέτειρά τους και στην πόλη της σύγχρονης αναβίωσής τους.

Από τη χαρά του 1997 άρχισε μια επταετής προετοιμασία

Η ανακοίνωση στη Λωζάνη ήταν το τέλος της διεκδίκησης, αλλά στην πραγματικότητα ήταν η αρχή ενός πολύ δυσκολότερου έργου. Η Ελλάδα είχε πλέον περίπου επτά χρόνια για να προετοιμάσει μια από τις μεγαλύτερες διοργανώσεις που είχε ποτέ αναλάβει. Χρειάζονταν νέες και ανακαινισμένες αθλητικές εγκαταστάσεις, έργα μεταφορών, ολυμπιακό χωριό, συστήματα ασφαλείας και ένας τεράστιος μηχανισμός για τη φιλοξενία αθλητών, δημοσιογράφων και επισκεπτών από ολόκληρο τον κόσμο.

Οι προετοιμασίες δεν προχώρησαν χωρίς προβλήματα. Τα επόμενα χρόνια υπήρξαν καθυστερήσεις, αλλαγές στη διοίκηση της οργανωτικής επιτροπής και επανειλημμένες ανησυχίες για το αν τα έργα θα ολοκληρώνονταν εγκαίρως. Από το 2000 και μετά, όμως, η προετοιμασία επιταχύνθηκε σημαντικά. Μελέτη για την οικονομική και οργανωτική διάσταση των Αγώνων σημειώνει ότι η περίοδος προετοιμασίας οδήγησε και σε σημαντικές αλλαγές στις υποδομές της Αθήνας.

Οι Αγώνες που άλλαξαν την Αθήνα

Μέχρι το 2004, η πόλη ήταν πολύ διαφορετική από εκείνη που είχε κερδίσει την ψηφοφορία επτά χρόνια νωρίτερα. Μεγάλα έργα που συνδέθηκαν άμεσα ή έμμεσα με την ολυμπιακή προετοιμασία άλλαξαν τις μετακινήσεις και την εικόνα της πρωτεύουσας. Το Μετρό είχε ήδη μπει στη ζωή των Αθηναίων, το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» είχε αντικαταστήσει το Ελληνικό και η Αττική Οδός είχε δημιουργήσει έναν νέο οδικό άξονα γύρω από την πόλη.

Παράλληλα κατασκευάστηκαν ή ανακαινίστηκαν δεκάδες αθλητικές εγκαταστάσεις, ενώ το Ολυμπιακό Στάδιο απέκτησε τη χαρακτηριστική κατασκευή του Σαντιάγο Καλατράβα. Δεν ήταν όλα τα έργα αποτέλεσμα αποκλειστικά της διοργάνωσης, όμως οι Ολυμπιακοί λειτούργησαν ως καταλύτης για να ολοκληρωθούν μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο.

13 Αυγούστου 2004: Η στιγμή που η υπόσχεση έγινε πραγματικότητα

Στις 13 Αυγούστου 2004, σχεδόν επτά χρόνια μετά την ανακοίνωση στη Λωζάνη, η τελετή έναρξης πραγματοποιήθηκε στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας. Η καλλιτεχνική διεύθυνση της τελετής είχε ανατεθεί στον Δημήτρη Παπαϊωάννου και το θέαμα παρουσίασε την ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό μέσα από μια σύγχρονη σκηνοθετική ματιά. Η αντίστροφη μέτρηση των 28 δευτερολέπτων συμβόλιζε τις 28 Ολυμπιάδες μέχρι τους Αγώνες της Αθήνας. Η εικόνα της Ελλάδας εκείνο το βράδυ ήταν πολύ διαφορετική από την αβεβαιότητα που είχε συνοδεύσει μεγάλο μέρος της προετοιμασίας. Οι Αγώνες είχαν επιστρέψει στην Αθήνα.

Η επιτυχία και η δύσκολη συζήτηση που ακολούθησε

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 έμειναν στη μνήμη πολλών Ελλήνων ως μια περίοδος εξαιρετικής διοργάνωσης, εθελοντισμού και έντονης αισιοδοξίας. Η εικόνα της Αθήνας μεταδόθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο και η διοργάνωση ολοκληρώθηκε χωρίς τα μεγάλα προβλήματα που πολλοί φοβούνταν τα προηγούμενα χρόνια.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, όμως, άνοιξε μια πολύ διαφορετική συζήτηση: πόσο κόστισαν οι Αγώνες, πόσα από τα έργα χρησιμοποιήθηκαν σωστά μετά το 2004 και πόσο αξιοποιήθηκε η ολυμπιακή κληρονομιά.

Αυτή η συζήτηση συνεχίζεται ακόμη και δεν έχει μία απλή απάντηση. Άλλα έργα έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας της Αθήνας, ενώ αρκετές ολυμπιακές εγκαταστάσεις αντιμετώπισαν προβλήματα εγκατάλειψης ή καθυστέρησαν για χρόνια να βρουν νέα χρήση.

Η 5η Σεπτεμβρίου 1997 όμως ανήκει σε μια διαφορετική στιγμή: στην εποχή πριν από όλα αυτά, όταν το μόνο που υπήρχε ήταν η χαρά της ανάθεσης και η προσδοκία για όσα θα ακολουθούσαν.

Γιατί η 5η Σεπτεμβρίου 1997 έμεινε στην ιστορία

Η ημερομηνία δεν σηματοδοτεί απλώς μια επιτυχημένη ελληνική αθλητική υποψηφιότητα. Για μια ολόκληρη γενιά Ελλήνων ήταν η αρχή μιας επταετούς περιόδου που άλλαξε την Αθήνα και κατέληξε σε ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα που φιλοξένησε ποτέ η χώρα.

Η Ελλάδα είχε προσπαθήσει να φέρει τους Αγώνες στην Αθήνα για το 1996 και είχε αποτύχει. Επέστρεψε με νέα υποψηφιότητα, πέρασε όλους τους γύρους της ψηφοφορίας και στις 5 Σεπτεμβρίου 1997 επικράτησε τελικά της Ρώμης με 66-41.

Επτά χρόνια αργότερα, όταν άναψε η Ολυμπιακή Φλόγα στο ΟΑΚΑ, η υπόσχεση εκείνης της βραδιάς στη Λωζάνη είχε ολοκληρωθεί.

Όλα είχαν αρχίσει με έναν φάκελο, μια μικρή παύση και μία λέξη που ακούστηκε σε ολόκληρη την Ελλάδα: «Athens».