10 Σεπτεμβρίου 1960: Ο Αμπέμπε Μπικίλα κέρδισε ξυπόλυτος τον Ολυμπιακό Μαραθώνιο της Ρώμης

Το απόγευμα της 10ης Σεπτεμβρίου 1960, 69 δρομείς από 35 χώρες πήραν θέση για την εκκίνηση του μαραθωνίου στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Ρώμης. Ανάμεσά τους βρισκόταν ένας σχετικά άγνωστος Αιθίοπας δρομέας, ο Αμπέμπε Μπικίλα. Δεν φορούσε παπούτσια.

Λίγο περισσότερο από δύο ώρες αργότερα, ήταν αυτός που περνούσε πρώτος τη γραμμή του τερματισμού, έχοντας διανύσει τα 42,195 χιλιόμετρα ξυπόλυτος και έχοντας σημειώσει την καλύτερη επίδοση που είχε καταγραφεί μέχρι τότε σε μαραθώνιο: 2:15:16,2. Η εικόνα του να τρέχει στους σκοτεινούς δρόμους της Ρώμης έχει μείνει στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων.

Ένας μαραθώνιος διαφορετικός από όλους τους άλλους

Ο μαραθώνιος της Ρώμης δεν έμοιαζε με τον συνηθισμένο ολυμπιακό αγώνα. Η εκκίνηση δόθηκε στις 17:30, ώστε οι αθλητές να αποφύγουν τη μεγαλύτερη ζέστη της ημέρας. Η διαδρομή δεν ξεκινούσε ούτε τελείωνε μέσα στο Ολυμπιακό Στάδιο, κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο για τον μαραθώνιο των Αγώνων.

Οι δρομείς ξεκίνησαν από την Piazza del Campidoglio και πέρασαν από μερικά από τα πιο γνωστά σημεία της αρχαίας Ρώμης. Η διαδρομή περνούσε από τα Λουτρά του Καρακάλλα και την Αππία Οδό, πριν καταλήξει στην Αψίδα του Κωνσταντίνου. Καθώς όμως περνούσε η ώρα, έπεσε το σκοτάδι.

Οι τελευταίοι δρόμοι του αγώνα φωτίζονταν από στρατιώτες που κρατούσαν πυρσούς. Ο Μπικίλα έτρεχε ανάμεσα στις αρχαίες ρωμαϊκές κατασκευές, χωρίς παπούτσια και σχεδόν χωρίς να είναι γνωστός στους θεατές που παρακολουθούσαν.

Γιατί έτρεχε ξυπόλυτος

Το πιο διάσημο στοιχείο της νίκης του είναι φυσικά ότι ο Μπικίλα έτρεξε χωρίς παπούτσια. Δεν ήταν όμως κάποιο τέχνασμα που επινόησε ειδικά για να τραβήξει την προσοχή. Ο Μπικίλα είχε συνηθίσει να προπονείται ξυπόλυτος. Στη Ρώμη δοκίμασε παπούτσια πριν από τον αγώνα, όμως δεν ένιωθε άνετα με αυτά και επέλεξε τελικά να τρέξει όπως είχε προπονηθεί.

Η επιλογή αυτή έκανε τη νίκη του ακόμη πιο εντυπωσιακή, αλλά δεν πρέπει να κρύβει αυτό που πραγματικά συνέβη: δεν κέρδισε επειδή ήταν ξυπόλυτος. Κέρδισε επειδή έκανε έναν εξαιρετικό αγώνα απέναντι στους καλύτερους μαραθωνοδρόμους της εποχής.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Αμπέμπε Μπικίλα

Το φαβορί δεν ήταν ο Μπικίλα

Πριν από τον αγώνα, τα βλέμματα ήταν στραμμένα κυρίως στον Σοβιετικό Σεργκέι Ποπόφ. Ο Ποπόφ είχε σημειώσει παγκόσμια καλύτερη επίδοση το 1959 με χρόνο 2:17:45,2 και θεωρούνταν ένας από τους ισχυρότερους διεκδικητές του χρυσού. Στην αρχή του μαραθωνίου σχηματίστηκε μια μικρή ομάδα πρωτοπόρων. Ο Μπικίλα βρισκόταν ανάμεσά τους μαζί με τον Μαροκινό Ράντι Μπεν Αμπντεσελάμ.

Στα 20 χιλιόμετρα οι δύο Αφρικανοί είχαν ήδη ξεφύγει από τους υπόλοιπους. Από εκεί και πέρα ο αγώνας μετατράπηκε ουσιαστικά σε μονομαχία ανάμεσά τους. Για πολλά χιλιόμετρα έτρεχαν σχεδόν δίπλα δίπλα.

Η επίθεση στα τελευταία 500 μέτρα

Ο Μπικίλα δεν έκανε την αποφασιστική του κίνηση νωρίς. Περίμενε μέχρι τα τελευταία περίπου 500 μέτρα. Καθώς πλησίαζαν στην Porta Capena, επιτάχυνε και άρχισε να απομακρύνεται από τον Μπεν Αμπντεσελάμ. Ο Μαροκινός δεν μπόρεσε να ακολουθήσει.

Ο Μπικίλα πέρασε πρώτος κάτω από την Αψίδα του Κωνσταντίνου με χρόνο 2:15:16,2. Ο Μπεν Αμπντεσελάμ τερμάτισε δεύτερος σε 2:15:41,6, περίπου 25 δευτερόλεπτα αργότερα, ενώ τρίτος ήταν ο Νεοζηλανδός Μπάρι Μαγκί. Η επίδοση του Μπικίλα ήταν νέα παγκόσμια καλύτερη επίδοση στον μαραθώνιο.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Αμπέμπε Μπικίλα

Ένα σημείο της διαδρομής με ιδιαίτερη σημασία για έναν Αιθίοπα

Υπάρχει και μια λεπτομέρεια που έκανε τη νίκη εκείνης της βραδιάς ακόμη πιο συμβολική. Η αποφασιστική επίθεση του Μπικίλα έγινε κοντά στον οβελίσκο του Αξούμ, ο οποίος είχε μεταφερθεί από την Αιθιοπία στη Ρώμη μετά την ιταλική εισβολή και κατοχή της χώρας από το καθεστώς του Μουσολίνι. Η Ιταλία είχε εισβάλει στην Αιθιοπία το 1935 και ο οβελίσκος μεταφέρθηκε στη Ρώμη ως πολεμικό λάφυρο λίγα χρόνια αργότερα.

Δεν χρειάζεται να υποθέσουμε τι σκεφτόταν ο Μπικίλα όταν πέρασε από εκεί. Η χρονική και γεωγραφική σύμπτωση, όμως, ήταν τόσο έντονη ώστε έγινε γρήγορα μέρος της ιστορίας του αγώνα: ένας Αιθίοπας κέρδιζε τον Ολυμπιακό Μαραθώνιο στην ιταλική πρωτεύουσα, περνώντας λίγο πριν από τον τερματισμό από ένα μνημείο που είχε αφαιρεθεί από την πατρίδα του.

Ο πρώτος μαύρος Αφρικανός Ολυμπιονίκης

Η νίκη είχε μεγαλύτερη σημασία από ένα ακόμη χρυσό μετάλλιο. Ο Μπικίλα έγινε ο πρώτος μαύρος Αφρικανός αθλητής που κέρδισε χρυσό μετάλλιο σε Ολυμπιακούς Αγώνες. Το ίδιο το Ολυμπιακό Κίνημα καταγράφει τη νίκη του ως αυτό το ιστορικό ορόσημο.

Ήταν μια εποχή κατά την οποία πολλά αφρικανικά κράτη αποκτούσαν ή διεκδικούσαν την ανεξαρτησία τους και η παρουσία αθλητών από την ήπειρο στους Ολυμπιακούς Αγώνες άρχιζε να αλλάζει.

Η επιτυχία του Μπικίλα θεωρείται σήμερα ένα από τα γεγονότα που προανήγγειλαν τη μεγάλη άνοδο των αθλητών της Ανατολικής Αφρικής στις αποστάσεις αντοχής τις επόμενες δεκαετίες.

ΦΩΤΟ: Wikipedia / Αμπέμπε Μπικίλα

Τέσσερα χρόνια αργότερα έκανε κάτι ακόμη πιο απίστευτο

Θα μπορούσε η Ρώμη να είχε μείνει ως η μοναδική μεγάλη στιγμή της καριέρας του. Δεν έμεινε. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο το 1964, ο Μπικίλα επέστρεψε για να υπερασπιστεί τον τίτλο του. Αυτή τη φορά φορούσε παπούτσια. Το εντυπωσιακότερο όμως ήταν άλλο: λίγες εβδομάδες πριν από τον αγώνα είχε υποβληθεί σε εγχείρηση για σκωληκοειδίτιδα.

Παρά την ελλιπή προετοιμασία, κέρδισε ξανά τον μαραθώνιο, αυτή τη φορά με χρόνο περίπου 2:12:12, σημειώνοντας νέα παγκόσμια καλύτερη επίδοση. Έγινε έτσι ο πρώτος άνδρας που κατάφερε να κατακτήσει δύο συνεχόμενα ολυμπιακά χρυσά στον μαραθώνιο.

Η δεύτερη νίκη απέδειξε κάτι που συχνά χάνεται πίσω από τον μύθο του «ξυπόλυτου δρομέα»: ο Μπικίλα δεν ήταν μια παράξενη ιστορία μιας βραδιάς. Ήταν ένας από τους κορυφαίους μαραθωνοδρόμους της εποχής του.

Από τους 15 μαραθωνίους κέρδισε τους 12 από τους πρώτους 13

Η καριέρα του είχε εντυπωσιακή συνέπεια. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Olympedia, ο Μπικίλα έτρεξε 15 μαραθωνίους από το 1959 έως το 1968 και κέρδισε 12 από τους πρώτους 13.

Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού το 1968 προσπάθησε να κατακτήσει ένα τρίτο συνεχόμενο χρυσό, αλλά δεν κατάφερε να τερματίσει. Είχε ήδη αντιμετωπίσει τραυματισμούς και εγκατέλειψε τον αγώνα. Η αθλητική του καριέρα πλησίαζε πλέον στο τέλος της.

Το τροχαίο που άλλαξε τη ζωή του

Το 1969 η ζωή του Μπικίλα άλλαξε απότομα. Τραυματίστηκε πολύ σοβαρά σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στην Αιθιοπία. Τα τραύματα στη σπονδυλική στήλη του προκάλεσαν αρχικά τετραπάρεση και αργότερα παρέμεινε παραπληγικός. Για έναν άνθρωπο που είχε γίνει γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο για το τρέξιμό του, η αλλαγή ήταν τεράστια.

Δεν απομακρύνθηκε όμως εντελώς από τον αθλητισμό. Μετά την αποκατάστασή του στο Stoke Mandeville Hospital της Βρετανίας, ασχολήθηκε με αθλήματα που μπορούσε να κάνει από αναπηρικό αμαξίδιο και πήρε μέρος σε αγώνες τοξοβολίας. Συμμετείχε μάλιστα στους Stoke Mandeville Games, τη διοργάνωση που αποτέλεσε πρόδρομο των Παραολυμπιακών Αγώνων.

Ο θάνατός του σε ηλικία μόλις 41 ετών

Ο Αμπέμπε Μπικίλα πέθανε τον Οκτώβριο του 1973, μόλις 41 ετών. Η Olympedia αναφέρει ότι ο θάνατός του συνδεόταν με τις συνέπειες των τραυματισμών του από το τροχαίο. Στην κηδεία του στην Αντίς Αμπέμπα συγκεντρώθηκαν χιλιάδες άνθρωποι για να αποχαιρετήσουν τον άνθρωπο που είχε χαρίσει στην Αιθιοπία το πρώτο της ολυμπιακό χρυσό. Είχαν περάσει μόλις 13 χρόνια από τη νύχτα της Ρώμης.

Γιατί θυμόμαστε ακόμη τον μαραθώνιο του 1960

Υπάρχουν ολυμπιακά ρεκόρ που καταρρίπτονται και, με τον καιρό, περνούν στα στατιστικά. Η νίκη του Μπικίλα δεν έμεινε μόνο εκεί.

Ήταν ο άγνωστος Αιθίοπας που εμφανίστηκε σε έναν αγώνα όπου άλλοι θεωρούνταν φαβορί. Ήταν ο άνθρωπος που έτρεξε 42 χιλιόμετρα ξυπόλυτος. Ήταν ο πρώτος μαύρος Αφρικανός που κέρδισε ολυμπιακό χρυσό. Και όλα συνέβησαν σε έναν μαραθώνιο που ολοκληρώθηκε νύχτα, με πυρσούς να φωτίζουν τους δρόμους της αρχαίας Ρώμης.

Το σημαντικότερο όμως ήρθε τέσσερα χρόνια αργότερα. Ο Μπικίλα κέρδισε ξανά. Έτσι, αυτό που το 1960 θα μπορούσε εύκολα να περιγραφεί ως μια απίθανη έκπληξη αποδείχθηκε ότι ήταν η πρώτη ολυμπιακή νίκη ενός πραγματικά σπουδαίου αθλητή.

Στις 10 Σεπτεμβρίου 1960, κάτω από την Αψίδα του Κωνσταντίνου, ο Αμπέμπε Μπικίλα δεν κέρδισε απλώς έναν μαραθώνιο. Έγραψε μια από εκείνες τις ιστορίες των Ολυμπιακών Αγώνων που εξακολουθούν να αναγνωρίζονται αμέσως, ακόμη και από ανθρώπους που δεν θυμούνται ούτε τον χρόνο του ούτε ποιος τερμάτισε δεύτερος, ήταν ο άνθρωπος που κέρδισε τον Ολυμπιακό Μαραθώνιο της Ρώμης ξυπόλυτος.